Հայաստանը մինչև 2030թ․ նախատեսում է վերականգնել դեգրադացված անտառային էկոհամակարգերը, ավելացնել անտառածածկ տարածքները և բարձրացնել անտառների դիմակայությունը կլիմայի փոփոխության նկատմամբ։ Այս նպատակներն ամրագրված են ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարար Համբարձում Մաթևոսյանի՝ «Հայաստանի Հանրապետության կենսաբանական բազմազանության պահպանության նպատակները և 2026-2030 թվականների գործողությունների ծրագիրը հաստատելու մասին» N100-Լ հրամանում։
Հայաստանի ազգային նպատակներն ու թիրախները մշակվել են Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի շրջանակում ընդունված Կունմին-Մոնրեալի գլոբալ կենսաբազմազանության շրջանակի թիրախների հիման վրա, որոնք նախատեսված են կենսաբազմազանության կորստի դադարեցման, վերականգնման և կայուն օգտագործման համար։
Հայաստանի Հանրապետության կենսաբանական բազմազանության պահպանության 2026-2030 թվականների գործողությունների ծրագիրը ներառում է 5 նպատակ և 30 թիրախ։
Անտառների առնչությամբ, մասնավորապես 2-րդ թիրախը, որը վերաբերում է դեգրադացված էկոհամակարգերի վերականգնմանը, նախատեսվում է մինչև 2030թ. առնվազն 15 հազար հեկտար դեգրադացված անտառների վերականգնման աշխատանքների իրականացում։
10-րդ թիրախով նախատեսված է մինչև 2030թ․ վերականգնել անտառային լանդշաֆտները և բարձրացնել դրանց կլիմայական դիմակայությունը՝ կենսաբազմազանության վրա կլիմայական ազդեցությունները մեղմելու և ածխածնի պահեստավորումը խթանելու նպատակով։
Այս թիրախի շրջանակում նախատեսվում է՝
ավելացնել անտառածածկ տարածքները 12․500 հեկտարով
խթանել անտառային լանդշաֆտների կլիմայական դիմակայությանն ուղղված անտառկառավարումը
նվազեցնել համայնքների վառելափայտի պահանջարկը առնվազն 30 տոկոսով։
«Խթանել կայուն անտառտնտեսությունը և գյուղատնտեսությունը» 12-րդ թիրախով նախատեսված է․
ներդնել և գործարկել կայուն անտառկառավարման գլոբալ ցուցիչների և չափորոշիչների համակարգը՝ 2026-2029թթ․,
խթանել «Հայանտառ» ՊՈԱԿ-ի անտառտնտեսություններում հիվանդությունների դեմ պայքարի ոչ քիմիական մեթոդների կիրառումը՝ 2026-2028թթ․։
Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմինը հայտնում է, որ 2026թ․ հունիսի 22-ից հուլիսի 10-ը մայրաքաղաքում և մի շարք մարզերում իրականացված խստացված վերահսկողական միջոցառումների ընթացքում արձանագրվել է մթնոլորտային օդի պահպանության պահանջների խախտման 45 դեպք։
Վերահսկողական միջոցառումները միտված էին բացահայտելու հողի բերրի շերտի ապօրինի տեղափոխման, առանց փոշեպաշտպան անթափանց ծածկոցների սորուն նյութերի (ավազ, ցեմենտ, գաջ, խիճ) և շինարարական աղբի փոխադրման, ինչպես նաև` շինհրապարակներում մթնոլորտային օդի պահպանության նորմերի պահանջների չպահպանման դեպքերը։
Արձանագրված 45 իրավախախտման համար նշանակվել են վարչական տուգանքներ՝ ընդհանուր 3 միլիոն 150 հազար դրամի չափով։
Ամենաշատ խախտումները գրանցվել են առանց փոշու համար անթափանց ծածկոցների սորուն նյութերի տեղափոխման մասով։ Երևանում արձանագրվել է նման 12 դեպք, Արմավիրի մարզում՝ 13, Կոտայքի մարզում՝ 3, Գեղարքունիքի մարզում՝ 4, իսկ Արագածոտնի մարզում՝ 1 դեպք։
Շինարարական աշխատանքների ընթացքում մթնոլորտային օդի պահպանության պահանջների խախտումներ արձանագրվել են Երևանում՝ 5, Կոտայքի մարզում՝ 4 և Արագածոտնի մարզում՝ 1 դեպքով։
Բացի այդ, Կոտայքի մարզում հայտնաբերվել է հողի բերրի շերտի ապօրինի տեղափոխման 2 դեպք։
Թեղուտի պղնձի, մոլիբդենի հանքավայրը վաճառելու գործարքը ՎՏԲ-ն ավարտել է, հանքն ունի նոր սեփականատեր։ Շուրջ 8 տարի չկատարած վարկային պարտավորությունների դիմաց «Թեղուտ» ՓԲԸ-ի բաժնետոմսերն անցել էին ռուսական բանկին։ Գարնանը ռուսական կողմը հայտնել էր, որ մոտ է պղնձի արտադրությամբ զբաղվող օբյեկտի վաճառքին։ Հայաստանի բանկային համակարգի նախկին ներկայացուցիչներից մեկը վերջերս բանկից ըստ էության ժառանգել է «Թեղուտ»-ի պարտքը ու վաճառել այլ անձի, ում անունը չի հրապարակվում։
Թեղուտի հանքավայրը երկրորդն է Հայաստանում պղնձի ու մոլիբդենի պաշարներով, գնահատված պաշարները հասնում են 450 մլն տոննա հանքաքարի։ Թեղուտում կա նաև լեռնահարստացման կոմբինատ, որ շահագործման հանձնվեց ավելի քան 10 տարի առաջ։ Հանքը շահագործում էր «Վալլեքս գրուպ» ընկերությունը, որի սեփականատերը գործարար Վալերի Մեջլումյանն էր։ 2018-ին հայտնի դարձավ, որ «Վալլեքս գրուպ»-ը չի կարողանում մարել ՎՏԲ-ից վերցրած վարկային պարտավորությունները, ու 380 մլն դոլար պարտքի դիմաց հանքն անցավ ռուսական պետական մասնակցությամբ ՎՏԲ բանկին։ Այժմ, ըստ իրական շահառուների հայտարարագրի, «Թեղուտ» ՓԲԸ-ի բաժնետոմսերի 49.95 տոկոսը պատկանում է ՎՏԲ-ին, ընկերության բաժնետերերի ցանկում են նաև Նորիկ Պետրոսյանն ու Ռուսաստանի քաղաքացի Պավել Կորիչնևը։ ՎՏԲ-ն այս ընթացքում ընկերությունը վաճառելու մտադրության մասին էր հայտնել, քանի որ ինչպես նախկին տնօրենն էր ասել, բանկը չի կարող հանք շահագործել։
Այս տարվա ապրիլի 22-ին ՎՏԲ բանկի գլխավոր տնօրեն Անդրեյ Կոստինը հայտարարեց, թե բանկը պղնձի հանքավայրի վաճառքի վերջին փուլում է։ Ըստ «Ազատություն» ռադիոկայանի տեղեկությունների՝ «Թեղուտ»-ի բաժնետոմսերի ձեռքբերմամբ հետաքրքրված էր Կոնստանտին Սոկոլովը, ով հայկական բիզնեսում ավելի հայտնի է որպես հեռահաղորդակցության օպերատոր «Վիվա Արմենիա»-ի սեփականատեր։
ՄՊՀ-ն հավանություն է տվել Թեղուտի գործարքին
Հունիսի 11-ին Մրցակցության և սպառողների շահերի պաշտպանության հանձնաժողով է դիմել «Կուպրար ՌԱ» ընկերությունը՝ «Թեղուտ» ՓԲԸ-ի բաժնետոմսերը ձեռք բերելու թույլտվություն ստանալու դիմումով (իրավաբանորեն գործընթացը կոչվում է համակենտրոնացման թույլտվություն)։ Հուլիսի 7-ին հանձնաժողովը բավարարել է դիմումն ու թույլատրել է «Կուպրար ՌԱ»-ի ու «Թեղուտ»-ի համակենտրոնացումը։ Հանձնաժողովը չի հրապարակել տեղեկություններ «Կուպրար ՌԱ»-ի բաժնետերերի, ընկերության ակտիվների, հասույթի չափի մասին։ Իրավաբանական անձանց էլեկտրոնային ռեգիստրում «Կուպրար ՌԱ»-ն դեռ չի ներկայացրել իրական շահառուի մասին տեղեկություններ։
Ըստ ռեգիստրի՝ ընկերությունը հիմնադրել է այս տարվա փետրվարին Սերգեյ Վիրաբյանը, ով եղել է նաև ընկերության տնօրենը, վերջինս մինչև հունիսի 5-ը եղել է նաև «Կուպրար ՌԱ»-ի միակ բաժնետերը։ Սերգեյ Վիրաբյանը 2011-2014 թվականներին աշխատել է Կառավարությունում՝ հանդիսանալով «Գյուղական տարածքների տնտեսական զարգացման ծրագրերի իրականացման գրասենյակի» ղեկավար։ Նա նաև բանկային համակարգում աշխատանքի փորձ ունի, եղել է «Ամերիաբանկ»-ի կորպորատիվ դեպարտամենտի տնօրենը, «Արդշինինվեստբանկ»-ի տնօրենների խորհրդի փոխնախագահը, ինչպես նաև «ԱյԴի բանկ»-ի կորպորատիվ բիզնեսի զարգացման գծով տնօրենը։ Վիրաբյանի կողմից հանքարդյունաբերական ընկերություններ ղեկավարելու, բաժնետեր հանդիսանալու մասին տվյալներ չկան։ Ըստ իրավաբանական անձանց ռեգիստրի՝ նա նաև ագրոարտադրությամբ զբաղվող «Էյ սի գարդեն» ընկերության սեփականատերն է։
Վիրաբյանը վերցրել է ՎՏԲ-ի պարտքն ու վաճառել
«Ազատություն»-ը մի քանի հարց ուղղեց Սերգեյ Վիրաբյանին.
«Ազատություն». – Պարոն Վիրաբյան, Դու՞ք եք «Թեղուտ» ՓԲԸ-ի նոր սեփականատերը։
Սերգեյ Վիրաբյան. – Ոչ։
«Ազատություն». – Բայց «Կուպրար ՌԱ» ընկերության սեփականատերը Դուք եք, այնպես չէ՞:
Վիրաբյան. – Ոչ։
«Ազատություն». – Ըստ որոշ փաստաթղթերի՝ Դուք եղել եք ընկերության տնօրենը, բայց նաև սեփականատերն եք։
Վիրաբյան. – Եղել եմ, ոչ թե հիմա ես եմ։
«Ազատություն». – Մասնակցությունից դու՞րս եք եկել։
Վիրաբյան. – Այո։
«Ազատություն». -Ե՞րբ։ Մեր տվյալները հունիսի են։
Վիրաբյան. – Դրանից հետո։
«Ազատություն». – Իսկ ու՞մ եք փոխանցել բաժնեմասը։
Վիրաբյան. – Դա արդեն գաղտնիք է, չեմ կարող Ձեզ բացահայտել, առևտրային գաղտնիք է։ Ինձ հարցրիք, ես ասացի՝ եղել եմ, փոխանցել եմ։
«Ազատություն». – Այսինքն «Կուպրար ՌԱ»-ն ևս մի անգամ պիտի դիմի հանձնաժողով համակենտրոնացման, քանի որ Դուք դո՞ւրս եք եկել ընկերությունից։
Վիրաբյան. – Չեմ կարող ասել, իրավաբաններն են զբաղվել դրանով, ոչ ես։
«Ազատություն». – Այսինքն՝ Դուք շատ կարճ ժամանակ եք եղել ընկերության սեփականատեր ու տնօրեն։
Վիրաբյան. – Այո, ճիշտ եք։
«Ազատություն». – Դուք հանքարդյունաբերության հետ կապ ունեցող անձի՞ եք փոխանցել Ձեր բաժնեմասը։
Վիրաբյան. – Ես Ձեզ ասում եմ, որ դա չեմ կարող ասել։ Գործարար է։
«Ազատություն». – Կոնստանտին Սոկոլո՞վն է գնորդը։
Վիրաբյան. – Չեմ կարող ասել, առևտրային բաներ եք հարցնում։
«Ազատություն». – Ուզում եմ հասկանալ՝ Դուք ինչո՞ւ եք վերցրել, հետո վաճառել այլ անձի։
Վիրաբյան. – Դա բիզնես է, ի՞նչ է նշանակում «ինչու եք վերցրել»։
«Ազատություն». – Ըստ էության, Դուք ՎՏԲ-ից «Թեղուտ»-ի պարտքն եք վերցրել, հետո դա վաճառե՞լ եք։
Վիրաբյան. – Այո, այո։
«Ազատություն». – Իսկ այդ պարտքը որքա՞ն է այսօրվա դրությամբ։
Վիրաբյան. – Չեմ կարող ասել։
«Ազատություն». – Դուք այս գործարքներն անձնապե՞ս եք իրականացրել, թե՞ ինչ-որ այլ անձի ներկայացուցիչ եք։
Վիրաբյան. – Ոչ, անձնապես։
«Թեղուտ»-ի նոր բաժնետեր «Կուպրար ՌԱ»-ի գլխավոր տնօրենը հունիսի 9-ից իրավաբան Արտյոմ Գեղամյանն է։ Վերջինս 2014-ին, մի կարճ ժամանակ, եղել է նաև արդարադատության փոխնախարար, Tabia Legal Solutions իրավաբանական ընկերության հիմնադիրն է։ Գեղամյանը նոր մարդ չէ «Թեղուտ»-ում, նա երկար տարիներ եղել է «Թեղուտ»-ի բաժնետեր «Վալլեքս գրուպ»-ի իրավաբանական տնօրենը։
«Թեղուտ»-ի՝ ՎՏԲ-ին չմարած վարկային պարտավորությունների ծավալը, ըստ 2024-ի հաշվետվության, կազմում էր ավելի քան 162 միլիարդ դրամ (դոլարով արտահայտված՝ 440 մլն դոլար)։ 2022-ի մարտին՝ Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինայի նկատմամբ նախաձեռնած հարձակումներից հետո, պայմանավորված պատժամիջոցներով ու լոգիստիկ խաթարումներով, հանքավայրի շահագործումը դադարեցվեց, ապա մաս-մաս վերականգնվեց։ Ընկերությունը 2024-ի վերջին պղնձի խտանյութի արտադրությունը հասցրել էր 88 հազար տոննայի՝ արտահանելով խտանյութը Չինաստան, Ռուսաստան ու Շվեյցարիա։
Սուսաննա Ամիրխանյանը շուրջ 6 տարի առաջ ստեղծել է «ԼԱԹԵ» բնապահպանական հասարակական կազմակերպությունը, որը տեքստիլի թափոնին երկրորդ կյանք է տալիս՝ ստեղծելով նոր հագուստներ, մինդարներ, խաղալիքներ, նկարներ։ Որոշ քանակ էլ վերամշակում են՝ վերածելով երկրորդային տեքստիլ հումքի։ Այս աշխատանքներում ներգրավված է ավելի քան 30 կին։
«Մեր նպատակն է ցույց տալ, որ տեքստիլի թափոնը ռեսուրս է, տեքստիլի թափոնը, հին հագուստը պետք չէ դեն գցել։ Այդ ամենը կարող է դառնալ շատ գեղեցիկ արվեստի գործ կամ ինչ-որ մեկի համար ֆինանսների հնարավորություն», – նշում է Սուսաննա Ամիրխանյանը, ում բնակարանը վերածվել է տեքստիլի թափոնի հավաքագրման կետի։ Մարդիկ այստեղ բերում են հագուստ, կտոր, կոճակներ, պայուսակներ։
«Լաթե»-ն տարեկան շուրջ 2 տոննա տեքստիլ թափոն է ընդունում՝ այդպիսով կրճատելով աղբավայր ուղղվող տեքստիլ թափոնի ծավալը, որում պարունակվող արհեստական նյութերը վտանգավոր են։ Աջակցության դեպքում «Լաթեն» կարող է տարեկան 25 տոննա տեքստիլի թափոն հավաքագրել։
Այս գործունեությունն ամբողջությամբ համահունչ է շրջանաձև տնտեսությանը, և Սուսաննա Ամիրխանյանն ակնկալում է պետական մարմինների աջակցություն՝ ընդլայնելու և զարգացնելու տեքստիլի վերամշակման իր գործունեությունը։
Երևանի քաղաքապետարանում հուլիսի 6-ին կայացած գործակարգավարական խորհրդակցության ընթացքում ներկայացվել են մայրաքաղաքում նախատեսվող խոշոր ներդրումային ծրագրերը, որոնց թվում են հանրային տրանսպորտի արդիականացումը, էլեկտրական ավտոբուսների ձեռքբերումը և ջրամատակարարման համակարգերի բարելավումը։
Մասնավորապես՝ ՀՀ կառավարության ֆինանսական հանձնառությամբ Երևանի համար հաստատվել է 650 միլիոն դոլարի ներդրումային փաթեթ, որն ուղղվելու է մայրաքաղաքի ռազմավարական նշանակություն ունեցող մի շարք ենթակառուցվածքների զարգացմանը։ Ներդրումային փաթեթն ուղղված է երեք խոշոր ծրագրերի իրագործմանը։ Առաջին ծրագիրն «Աջափնյակ» մետրոյի կայարանի կառուցումն է։ Ներդրումային փաթեթի շրջանակում երկրորդ ծրագրով նախատեսվում է արդիականացնել Երևանի մետրոպոլիտենը՝ ավելացնելով շարժակազմը և փոխարինելով ու թարմացնելով ռելսերը, վագոններն ու համակարգի հիմնական ենթակառուցվածքները։ Երրորդ ծրագրով նախատեսվում է ձեռք բերել էլեկտրական ավտոբուսներ:
Քննարկման ժամանակ նաև կարևորվել է Դալմայի այգիների կառուցումը։
Աշխատանքային խորհրդակցության ժամանակ քաղաքապետ Տիգրան Ավինյանը հանձնարարել է հնարավորին սեղմ ժամկետում միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունների հետ ավարտել բանակցությունները:
Ջրային համակարգերի բարելավում
Բնապահպանական ենթակառուցվածքների շարքում առանձնանում են նաև ջրամատակարարման և ջրահեռացման համակարգերի բարելավման ծրագրերը։
Կառավարության աջակցությամբ Երևանում 29 հասցեներում նախատեսվում է կառուցել կոյուղատար և հեղեղատար համակարգեր։ «Վեոլիա Ջուր» ընկերությունը վերանորոգել է 4,7 կմ ջրագիծ և շուրջ 2 կմ կոյուղագիծ։ Բացի այդ, ՀՀ Ջրային կոմիտեն իրականացնում է մայրաքաղաքի 118 կմ ջրամատակարարման ցանցի բարելավման ծրագիր, որը ներառում է չորս վարչական շրջան։
Համայնքային ոստիկանության Ջերմուկի բաժնի ծառայողները ստացել էին օպերատիվ տեղեկություն, որ «Եղնիկի սար» կոչվող տարածքի հանդամասերից մեկում իրականացվում է ապօրինի արդյունահանում։ Այս մասին տեղեկանում ենք ՀՀ ոստիկանության պաշտոնական կայքից։
«Տեղեկությունը ստուգելիս պարզվել է, որ սահմանափակ պատասխանատվությամբ մի ընկերություն արդեն 20 օր, առանց լիցենզիայի և թույլտվության, արդյունահանում է բազալտի հանքաքար և այն տեղափոխում իր վարձակալած վերամշակման արտադրամաս, որտեղ էլ պատրաստի քարը վաճառվում է։
Հուլիսի 8-ին, ապօրինի արդյունահանում կատարելիս, տվյալ հանդամասում ձերբակալվել և Ջերմուկի բաժին են տեղափոխվել թրթուրավոր էքսկավատորի մեքենավարն ու բեռնատարի վարորդը։ Հանքաքար բարձած բեռնատարն ու էքսկավատորը դեպքի վայրում վերցվել են հսկողության տակ։ Կազմված փաստաթղթերը ներկայացվել են նախաքննական մարմին։ Պետությանը հասցված վնասի չափն ու այլ հանգամանքներ պարզվում են» ,- նշված է հաղորդագրության մեջ։
2026թ․ հուլիսի 16-ին՝ ժամը 15:00-ին, Արարատի մարզի Արտաշատի համայնքապետարանում տեղի կունենա «Մել Մետալ» ՍՊԸ-ի կողմից փորձաքննության ներկայացված Արտաշատ բնակավայրի արդյունաբերական գոտում էլեկտրական ավտոմեքենաների և էլեկտրատեխնիկական կենցաղային սարքերի մարտկոցների վերամշակման շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման հաշվետվության վերաբերյալ 2-րդ հանրային լսումը։
«ՄԵԼ ՄԵՏԱԼ» ՍՊԸ-ն ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարություն է ներկայացրել բանեցված կապարաթթվային մարտկոցների արտադրության վերազինման, գործող արտադրության ընդլայնման, ինչպես նաև բանեցված լիթիումային մարտկոցների վերամշակման հոսքագծի տեղադրման և շահագործման շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման հաշվետվությունը։
Նախաձեռնությունը ներառում է նոր սարքավորումների ձեռքբերում, որոնք թույլ կտան վերամշակել կապարաթթվային, ինչպես նաև էլեկտրական ավտոմեքենաների, տարբեր էլեկտրական և էլեկտրատեխնիկական կենցաղային սարքերի մարտկոցները։ Այդ նպատակով գործող արտադրական տարածքում առկա մասնաշենքում նախատեսվում է տեղադրել տարբեր տեսակի մարտկոցների վերամշակման երկու փակ հոսքագիծ։ Նոր արտադրամասերում կապարաթթվային, լիթիում-իոնային և այլ կարգի մարտկոցների վերամշակումը և մետաղների առանձնացումը նախատեսվում է իրականացնել մեխանիկական և մագնիսական եղանակով՝ առանց մետաղների վերամշակման և ձուլման գործընթացների։
Հոսքագծերի առավելագույն արտադրողականությունը էլեկտրական մեքենաների և արևային էլեկտրակայանների չոր մարտկոցների ու կուտակիչների համար տարեկան կկազմի մինչև 20 հազար տոննա, իսկ կենցաղային էլեկտրատեխնիկական սարքերի չոր մարտկոցների համար` 8-10 հազար տոննա տարեկան։ Ընդհանուր արտադրողականությունը կկազմի 28-30 հազար տոննա տարեկան։ Սկզբնական փուլում նախատեսվում է վերամշակել 4-6 տոննա էլեկտրական ավտոմեքենաների մարտկոցներ՝ հետագայում ծավալների ավելացմամբ։
Կապարաթթվային մարտկոցների վերամշակման արտադրողականությունը, ըստ օգտահանված կապարի, նախատեսվում է մինչև 6 հազար տոննա տարեկան։ Ընկերությունը նախատեսում է հավաքել միայն ավտոտրանսպորտային միջոցների կապարաթթվային մարտկոցներ։
Հաշվետվության համաձայն՝ բոլոր տեսակի բանեցված մարտկոցների վերամշակումը նախատեսվում է իրականացնել փակ հոսքագծերում, որոնք տեղադրվելու են փակ շինության մեջ։ Նշվում է նաև, որ լիթիում-իոնային չոր մարտկոցների վերամշակման ընթացքում ջուր չի օգտագործվելու, և արտադրական արտահոսք չի առաջանալու։
Ծրագրի իրականացման տարածքը գտնվում է Արտաշատ քաղաքի արդյունաբերական գոտում, որտեղ գործում են նաև այլ արտադրական կազմակերպություններ, սպասարկման օբյեկտներ և պահեստային տարածքներ։ Մոտակա բնակելի տները գտնվում են ավելի քան 304 մետր հեռավորության վրա։
Գործունեությունը նախատեսվում է իրականացնել «ՄԵԼ ՄԵՏԱԼ» ՍՊԸ-ին պատկանող արտադրական տարածքում։ Տարածքի մակերեսը կազմում է 1.2346 հեկտար։ Այստեղ առկա են արտադրական, պահեստային և վարչական շինություններ, իրականացվում են գունավոր և սև մետաղների ընդունում, պահեստավորում և վաճառք։
Գործող արտադրամասի առավելագույն տարեկան արտադրողականությունը, ըստ վերամշակվող բանեցված մարտկոցների, կազմում է 2000 տոննա։ Այս գործունեության համար ընկերությունը 2022թ․ դեկտեմբերին ստացել է ԲՓ №0192-22 դրական փորձաքննական եզրակացությունը։
Նախաձեռնության շրջանակում ընկերությունը նախատեսում է նորակառույց մասնաշենքի երկու առանձնացված հատվածներում տեղադրել՝
էլեկտրական ավտոմեքենաների, տարբեր տեսակի արևային էլեկտրակայանների կուտակիչների և կենցաղային էլեկտրատեխնիկական սարքերի չոր տեսակի մարտկոցների վերամշակման փակ հոսքագիծ
կապարաթթվային մարտկոցների վերամշակման արդիական տեխնոլոգիական լուծումներով նախագծված փակ հոսքագիծ։
Ըստ փաստաթղթի հեղինակների՝ նախաձեռնության կարևորությունը պայմանավորված է հանրապետությունում տրանսպորտային միջոցների քանակի նկատելի աճով, հատկապես էլեկտրական ավտոմեքենաների թվաքանակի կտրուկ ավելացմամբ, որի արդյունքում մեծ ծավալներով առաջանում են կապարաթթվային, լիթիում-իոնային և այլ տեսակի չոր մարտկոցներ:
2026թ․ հուլիսի 17-ին Լոռու մարզում կանցկացվեն «ՍԱԳԱՄԱՐ» ՓԲԸ-ի կողմից ներկայացված՝ Արմանիսի հանքային դաշտի արևմտյան և հարավարևելյան թևերի տեղամասերի երկրաբանական ուսումնասիրության աշխատանքների շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման հաշվետվության վերաբերյալ երկրորդ հանրային լսումները։
Հանրային քննարկումները տեղի կունենան երեք բնակավայրերում՝ ժամը 12:00-ին՝ Ստեփանավանի համայնքապետարանում, ժամը 14:00-ին՝ Արմանիս բնակավայրի վարչական ղեկավարի նստավայրում, իսկ ժամը 15:30-ին՝ Ուրասար բնակավայրի վարչական ղեկավարի նստավայրում։
Շրջակա միջավայրի նախարարության կայքում հրապարակված տեղեկատվության մեջ նշված է, որ ներկայացված փաստաթղթերին կարելի է ծանոթանալ շրջակա միջավայրի նախարարության պաշտոնական կայքում, Ստեփանավանի համայնքապետարանի և նախաձեռնողի պաշտոնական կայքերում (առկայության դեպքում)։ Սակայն նախարարության կայքում ՇՄԱԳ հաշվետվությունը հասանելի չէ ներբեռնման համար։ Հայաստանի Հանրապետության շրջակա միջավայրի նախարարություն
Իսկ Ստեփանավանի համայանքապետարանի պաշտոնական կայքում հրապարակված է միայն առաջին՝ հունվարին կայացած լսումների մասին հայտարարությունն ու նախատեսվող գործունեության միայն համառոտ նկարագիրը։
ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովին (COP17) ընդառաջ կանանց հարցերով զբաղվող հասարակական կազմակերպությունների կարողությունների զարգացման, COP17-ին կանանց մասնակցության և ներգրավվածության ապահովման ուղղությամբ իրականացվող աշխատանքները ներկայացվեցին հունիսի 17-ին անցկացված «Քաղաքացիական հասարակության օրակարգը՝ Կենսաբազմազանության մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովի (COP17) նախաշեմին» աշխատաժողովում։ Բանախոսը Շրջակա միջավայրի նախարարության իրավախորհրդատու, Օրհուսի կոնվենցիայի ազգային համակարգող, Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի COP17-ի Կանանց ֆորումի կազմակերպչական աշխատանքները համակարգող խմբի՝ Շրջակա միջավայրի նախարարության կոնտակտային անձ Մարի Չաքրյանն էր։
Նա նշեց, որ տարբեր գնահատումների արդյունքները ցույց են տալիս, որ կանայք և տղամարդիկ հաճախ տարբեր դերեր և պատասխանատվություն ունեն բնական ռեսուրսների կառավարման և օգտագործման հարցում, ինչի արդյունքում կլիմայի փոփոխության և կենսաբազմազանության կորստի հետևանքները կարող են նրանց վրա դրսևորվել տարբեր կերպ, այդ թվում՝ ջրի և այլ բնական ռեսուրսների հասանելիության տեսանկյունից։ «Հենց այդ իրողության գիտակցումն է պատճառներից մեկը, որ Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիայի շրջանակում վերջին տարիներին հատուկ ուշադրություն է դարձվում կանանց ներգրամվամնը որոշումների կայացման բոլոր մակարդակներում։ Կարևորվում է նաև, որպեսզի հատկապես խոցելի խմբերը՝ բնիկ ժողովուրդները, տեղական համայնքները, երիտասարդները և կանայք, ունենան լիարժեք, հավասար և արդյունավետ մասնակցություն», – ասաց նա։
Մարի Չաքրյանը նշեց, որ Կունմին-Մոնրեալի գլոբալ կենսաբազմազանության շրջանակի գրեթե բոլոր թիրախներն այս կամ այն կերպ առնչվում են տարբեր շահագրգիռ խմբերին, այդ թվում՝ կանանց։ Նրա խոսքով՝ նույնիսկ այն թիրախները, որոնք առաջին հայացքից վերաբերում են, օրինակ, ֆինանսական ռեսուրսների մոբիլիզացիային կամ տնտեսական զարգացմանը, ունեն գենդերային բաղադրիչ։ «Եթե թիրախը վերաբերում է ֆինանսական միջոցների մոբիլիզացիային, այստեղ նույնպես կարող ենք դիտարկել կանանց մասնակցությունը։ Կարևոր է հասկանալ, թե ֆինանսական ռեսուրսներն ինչ նպատակների համար են ուղղվում, որքանով են դրանք հաշվի առնում տարբեր խմբերի, այդ թվում՝ կանանց կարիքները։ Նույնը վերաբերում է նաև տնտեսական զարգացմանն ու կենսաբազմազանության վրա բացասական ազդեցություն ունեցող գործունեության վերափոխմանը դեպի ավելի կայուն և դրական մոտեցումներ։ Կարևոր է, որպեսզի այդ փոփոխությունները լինեն ներառական և հաշվի առնեն կանանց և տղամարդկանց տարբեր դերերը, կարիքներն ու հնարավորությունները», – նշեց նա։
Բանախոսն առանձնացրեց Շրջանակի 21-րդ, 22-րդ և 23-րդ թիրախները։ 21-րդ թիրախը նախատեսում է, որ կենսաբազմազանությանը վերաբերող տվյալներն ու տեղեկատվությունը պետք է հասանելի լինեն բոլորին, հատկապես խոցելի խմբերին, որոնք սովորաբար ավելի քիչ հնարավորություններ ունեն այն ստանալու։
22-րդ թիրախը վերաբերում է մասնակցային որոշումների կայացմանը և արդարությանը՝ շեշտադրելով կանանց, աղջիկների, երիտասարդների, բնիկ ժողովուրդների և տեղական համայնքների լիարժեք մասնակցությունը կենսաբազմազանությանն առնչվող որոշումների կայացման գործում։ «Պետք է ներդրվեն ջանքեր՝ ստեղծելու հավասար պայմաններ, որպեսզի կանայք և աղջիկները տղամարդկանց հետ հավասար լիարժեք և տեղեկացված մասնակցեն գործընթացներին։ Կարևոր է նաև, որ բնիկ ժողովուրդների և տեղական համայնքների, այդ թվում՝ կանանց ավանդական գիտելիքների և ներդրման ճանաչումն ու հարգումը, նրանց իրավունքների բարձրաձայնումը՝ ապահովելու կենսառեսուրսներից ստացված օգուտների արդար և հավասար բաշխում», – ասաց Մարի Չաքրյանը։
23-րդ թիրախն առավել հստակ անդրադառնում է կենսաբազմազանության կառավարման գենդերային բաղադրիչին։ Այն նախատեսում է ապահովել արդար, ներառական և արդյունավետ մասնակցություն կենսաբազմազանության կառավարման գործընթացներում՝ ճանաչելով կանանց և աղջիկների իրավունքները, այդ թվում՝ կենսառեսուրսների հասանելիության հարցերում։ Բանախոսի խոսքով՝ այս թիրախը նաև կոչ է անում, որպեսզի կենսաբազմազանության ազգային ռազմավարություններում և գործողությունների ծրագրերում սահմանվեն կանանց մասնակցությանն ու ներգրավվածությանը վերաբերող հստակ չափորոշիչներ։
Մարի Չաքրյանը նշեց, որ Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի նախորդ համաժողովում ընդունվել է 2022-2030թթ․ Գենդերային գործողությունների ծրագիր, որը մանրամասն սահմանում է, թե ինչ քայլեր պետք է իրականացնեն կոնվենցիայի անդամ երկրները։
Այն աջակցում է գենդերային հավասարության ապահովմանը ԿԲԿ շրջանակում, խրախուսում է գենդերային առումով զգայուն ցուցիչները, մասնակցությունը և ֆինանսավորումը, ջատագովության օգտակար գործիք է կենսաբազմազանության ազգային ռազմավարությունների գործընթացում։
«Այս փաստաթուղթը հստակեցնում է, թե կոնվենցիայի կողմերը ինչ գործողություններ պետք է ձեռնարկեն և ինչպես պետք է գնահատեն դրանց արդյունքները, որպեսզի գենդերազգայուն մոտեցումները ներառվեն ոչ միայն կենսաբազմազանության, այլև հարակից ոլորտների քաղաքականություններում», – ասաց նա։
Մարի Չաքրյանի խոսքով՝ այդ առումով Հայաստանը նույնպես պետք է վերանայի իր ազգային քաղաքականություններն ու ռազմավարությունները։
Անդրադառնալով COP17-ի ընթացքում քաղաքացիական հասարակության, մասնավորապես՝ կանանց կազմակերպությունների մասնակցության հնարավորություններին՝ Մարի Չաքրյանը նշեց, որ հազարավոր հասարակական կազմակերպություններ, ակտիվիստներ և շրջակա միջավայրի պաշտպաններ չեն կարող անձամբ ներգրավվել համաժողովի բոլոր բանակցային գործընթացներում, սակայն գոյություն ունեն միջազգային ճանաչում ունեցող հարթակներ և ցանցեր, որոնց միջոցով հնարավոր է ներկայացնել իրենց դիրքորոշումները և ազդել ընդունվող որոշումների վրա։
Նրա խոսքով՝ CBD Women Caucus-ը և Global Youth Biodiversity Network-ն այն երկու հիմնական ճանաչված հարթակներն են, որոնք ներկայացնում են համապատասխանաբար կանանց և երիտասարդների խմբերը։
CBD Women Caucus-ը ձևավորվել է տարիներ առաջ և ճանաչված է կոնվենցիայի քարտուղարության կողմից։ Այն ներկայում ունի շուրջ 700 անդամ՝ 90 երկրից և ավելի քան 350 կազմակերպությունից։
Այս ցանցերը կազմակերպում են զուգահեռ միջոցառումներ COP-ի ընթացքում, կանանց ֆորումը կանցկացվի կապույտ գոտում, երիտասարդական ֆորումի անցկացման վայրը դեռևս հստակեցվում է։
COP-ի ընթացքում կանանց և երիտասարդների ֆորումների օրակարգերը ձևավորվում են հենց այդ հասարակական ցանցերի կողմից՝ ԿԲԿ քարտուղարության հետ համագործակցությամբ։
«Որպեսզի նախագահությունն աջակցի զուգահեռ միջոցառումների կազմակերպմանը, ձևավորվել են հատուկ աշխատանքային խմբեր, որոնցում ներգրավված են Արտաքին գործերի նախարարության, Շրջակա միջավայրի նախարարության, այլ նախարարությունների, գիտական հաստատությունների և հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչներ», – ասաց Մարի Չաքրյանը։
Նա նաև նշեց, որ առաջարկները և մասնակցության նախաձեռնությունները կարող են ներկայացվել ինչպես Արտաքին գործերի, այնպես էլ՝ Շրջակա միջավայրի նախարարություններ։ Ըստ նրա՝ օրակարգերի ձևավորման գործընթացը դեռ շարունակվում է, և հնարավոր է, որ քաղաքացիական հասարակության առաջարկները ներառվեն համապատասխան ֆորումների օրակարգերում։
«Քաղաքացիական հասարակության օրակարգը՝ Կենսաբազմազանության մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովի (COP17) նախաշեմին» աշխատաժողովը կազմակերպել էին «Էկոլուր» տեղեկատվական ՀԿ-ն «Ֆրիտյոֆ Նանսեն» ինստիտուտի հետ համագործակցությամբ «Աջակցություն Հայաստանի՝ Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի համաժողովի նախագահությանը և ներքին իրականացմանը» ծրագրի շրջանակում։
Հոդվածը պատրաստվել է «Աջակցություն Հայաստանի՝ Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի համաժողովի նախագահությանը և ներքին իրականացմանը» ծրագրի շրջանակներում։ Ծրագիրն իրականացվում է «Էկոլուր» տեղեկատվական ՀԿ-ի կողմից՝ «Ֆրիտյոֆ Նանսեն» ինստիտուտի հետ համագործակցությամբ Նորվեգիայի զարգացման համագործակցության գործակալության աջակցությամբ:
Ծրագրի շրջանակում արտահայտված տեսակետները պարտադիր չէ, որ արտահայտեն «Ֆրիտյոֆ Նանսեն» ինստիտուտի տեսակետները:
«COP17-ի առանցքային ուղերձը մեկն է. պահպանելով կենսաբազմազանությունը՝ մենք երաշխավորում ենք մեր ապագա անվտանգությունը։ COP17-ի արդյունքում ընդունված որոշումները պետք է վերածվեն պետական գործողությունների։ Շատ կարևոր է, որ, որպես նախագահող երկիր, գտնենք այն եզրերը, որոնց միջոցով բոլոր կողմերը կգան ընդհանուր հայտարարի»։
Այս մասին հայտարարեց ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության (ՇՄՆ) բնության հատուկ պահպանվող տարածքների և կենսաբազմազանության քաղաքականության վարչության գլխավոր մասնագետ Ալիկ Բադալյանը՝ «Քաղաքացիական հասարակության օրակարգը՝ Կենսաբազմազանության մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովի (COP17) նախաշեմին» աշխատաժողովի ժամանակ։ Աշխատաժողովը կազմակերպել էր «Էկոլուր» տեղեկատվական ՀԿ-ն՝ «Ֆրիտյոֆ Նանսեն» ինստիտուտի հետ համագործակցությամբ։
COP17-ը կանցկացվի Երևանում սույն թվականի հոկտեմբերի 19-30-ին։ Նույն օրերին Երևանում կանցկացվի նաև Կենսաբազմազանության կոնվենցիայի Կենսաբանական անվտանգության մասին Կարթագենայի արձանագրության կողմերի 12-րդ հանդիպումը (CP-MOP-12) և Գենետիկական պաշարների հասանելիության և դրանց օգտագործումից ստացվող օգուտների արդար ու հավասար հիմունքներով համօգտագործման մասին Նագոյայի արձանագրության կողմերի 6-րդ հանդիպումը (NP-MOP-6): Ակնկալվում է, որ COP17-ը կունենա շուրջ 20.000 մասնակից։
COP17-ին Հայաստանում քննարկվելու է 51 փաստաթուղթ, որոնցից ամենակարևորը Կունմին-Մոնրեալի գլոբալ կենսաբազմազանության շրջանակի իրականացման առաջին Գլոբալ վերանայումն է (Global Review)։ Ակնկալվում է, որ COP17-ը կվերածի այս վերանայման արդյունքները գործնական ուղեցույցների՝ մինչև 2030 թվականը գլոբալ հավակնությունների արագացված իրականացումն ապահովելու համար։ «Արդյո՞ք աշխարհը ճիշտ ուղու վրա է՝ հասնելու Կունմին-Մոնրեալի գլոբալ կենսաբազմազանության շրջանակի 2030 թվականի համար սահմանված թիրախներին։ Սա է COP17-ի գլխավոր հարցը։ Եվ համաժողովի շրջանակում առաջին անգամ պետք է անցկացվի գլոբալ վերանայումը, կգնահատվի՝ ինչ առաջընթաց կա, ինչ քաղաքական և ֆինանսական բացեր կան։ Ըստ այդմ, Կունմին-Մոնրեալի գլոբալ կենսաբազմազանության շրջանակի թիրախները գուցե վերանայման կարիք ունենան», – ասաց Ալիկ Բադալյանը։
Նա ներկայացրեց COP17-ի չորս հիմնական առաջնահերթությունները․
1․ Գլոբալ վերանայում՝ իրականացման առաջընթաց և հաշվետվողականություն
2․ Ֆինանսներ և թվային գենետիկական հաջորդականության տվյալներ՝ ֆինանսավորում, Cali Fund և օգուտների բաշխում
3․ Մասնակիցներ՝ բնիկ ժողովուրդներ, համայնքներ և շահառուներ
4․ Սիներգիա՝ կենսաբազմազանություն, կլիմա, հողեր, ջուր
Ալիկ Բադալյանը ներկայացրեց նաև COP17-ին Հայաստանի 4 նախաձեռնությունները՝ ընդգծելով, որ դրանք դեռ նախնական են։
«Մենք ունենք հնարավորություն ոչ միայն հյուրընկալելու COP17-ը, այլ նաև ցույց տալու, որ Հայաստանը կարող է առաջարկել գործնական, համարձակ և մասնակցային բնապահպանական օրակարգ», – ասաց Ալիկ Բադալյանը` ներկայացնելով Հայաստանի նախաձեռնությունները։
Հայաստանի նախաձեռնություն 1-ն է՝ «Yerevan Tech for Nature Hub»։ Նպատակն է հավաքագրել կենսաբազմազանության մասին որակյալ տվյալներ, որոնք կօգնեն իրականացնել ավելի թիրախավորված ծրագրեր։ Այստեղ կարևորվում է արհեստական բանականությունը և տվյալների վերլուծությունը, շրջակա միջավայրի ԴՆԹ-ն, կենսաակուստիկ մոնիթորինգը, հեռահար զոնդավորումը և արբանյակային տվյալները, քաղաքացիական գիտությունը և բաց տվյալները, հաշվետվողականության որակի բարձրացումը։
Հայաստանի նախաձեռնություն 2-ն է՝ «Global OECMs Platform to achieve 30×30»/ «30×30 նպատակին հասնելու համար OECM-ների (պահպանության այլ արդյունավետ տարածքահեն միջոցառումների) համաշխարհային հարթակ»։ 30×30 գլոբալ նպատակը Կունմին-Մոնրեալի գլոբալ կենսաբազմազանության շրջանակի 3-րդ թիրախն է։ «Մենք մեր առջև նպատակ ենք դրել ոչ միայն ընդլայնել հատուկ պահպանվող տարածքները, այլ նաև բարձրացնել պահպանման և կառավարման որակը։ Հայաստանի համար սա հնարավորություն է տարածքային պահպանությունը կապելու համայնքների, լանդշաֆտների և ավանդական գիտելիքի հետ», – ասաց Ալիկ Բադալյանը։
Հայաստանի նախաձեռնություն 3-ն է՝ «Yerevan Call / Coalition on Positive Incentives for Biodiversity»։ Այն վերաբերում է Կունմին-Մոնրեալի գլոբալ կենսաբազմազանության շրջանակի 18-րդ և 19-րդ թիրախներին, որոնք սահմանում են կարևոր ֆինանսական և տնտեսական պարտավորություններ՝ ուղղված կենսաբազմազանության պահպանմանը։ «700 միլիարդ դոլլարի տարեկան ֆինանսավորման բացը պահանջում է նոր գործընկերություններ և դրական խթաններ։ Այս նախաձեռնությամբ կողմերին կոչ ենք անում լրացնել այդ բացը և բաշխել ֆինանսներն ըստ կարիքների հավասար ու ճիշտ։ Նպատակն է բնությանը վնասող խթաններից անցում կատարել բնության համար դրական ներդրումների և տնտեսական լուծումների», – նշեց Ալիկ Բադալյանը։
Հայաստանի նախաձեռնություն 4-ը՝ «Yerevan Dialogue on Mountain and Freshwater Biodiversity», վերաբերում է լեռնային և քաղցրահամ ջրերի կենսաբազմազանությանը։ «Բանակցությունները տանելու ենք հիմնականում այս նախաձեռնության շուրջ։ Այստեղ Սևանա լճի օրինակն ենք վերցնելու։ Նպատակն է ցույց տալ, որ լեռնային էկոհամակարգերն ու քաղցրահամ ջրերը կենսաբազմազանության և համայնքների կենսագործունեության հիմքն են։ Այս համատեքստում Հայաստանը կարող է հանդես գալ գործնական, էկոհամակարգային մոտեցմամբ՝ Սևանա լիճը դարձնելով միջազգային երկխոսության խորհրդանիշ», – ասաց Ալիկ Բադալյանը։
Բանախոսը նաև ներկայացրեց, թե ինչպես կարող է քաղաքացիական հասարակությունը ներգրավվել COP17-ի գործընթացներին։ Մինչև COP17-ը նախատեսված են հանրային քննարկումներ, առաջարկներ։ COP17-ի ընթացքում քաղհասարակությունը կարող է կազմակերպել կողմնակի միջոցառումներ, իրականացնել դիտորդություն, իսկ COP17-ից հետո՝ մոնիթորինգ, հանրային վերահսկում և ապահովել հաշվետվողականություն։
«Որպես COP17-ի արդյունք ակնկալվում է, որ գլոբալ վերանայման գործընթացը կխթանի գործնական գործողությունների իրականացումը, իսկ ֆինանսավորման և տվյալների մեխանիզմները կդառնան առավել հստակ ու արդյունավետ։ COP17-ից հետո կձևավորվեն շարունակական ազգային համագործակցության և գործընկերության կայուն հարթակներ»,- ասաց Ալիկ Բադալյանը։
Հայաստանը Կենսաբազմազանության մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի 196 կողմ երկրներից է։ Վավերացրել է նաև կոնվենցիայի Կարթագենայի և Նագոյայի արձանագրությունները։
Հայաստանը աշխարհում կենսաբազմազանության 36 թեժ կետերից է։ Այստեղ հանդիպում են 3800 տեսակ անոթավոր բույս, 428 տեսակ ջրիմուռ, 399 տեսակ մամուռ, 4500 տեսակ սունկ, 464 տեսակ քարաքոս, 549 տեսակ ողնաշարավոր, 17200 տեսակ անողնաշարավոր, 500 տեսակ Էնդեմիկ կենդանի (ֆաունայի 3%-ը) և 144 տեսակ Էնդեմիկ բույս (ֆլորայի 3,8%-ը)։ Հայաստանն ունի 3 պետական արգելոց, 4 ազգային պարկ, 27 պետական արգելավայր և 233 բնության հուշարձան։
Հայաստանի կենսաբազմազանության պահպանության նպատակներն ու թիրախներն ամրագրված են ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարի՝ «Հայաստանի Հանրապետության կենսաբանական բազմազանության պահպանության նպատակները և 2026-2030 թվականների գործողությունների ծրագիրը հաստատելու մասին» N100-Լ հրամանում։
Հոդվածը պատրաստվել է «Աջակցություն Հայաստանի՝ Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի համաժողովի նախագահությանը և ներքին իրականացմանը» ծրագրի շրջանակներում։ Ծրագիրն իրականացվում է «Էկոլուր» տեղեկատվական ՀԿ-ի կողմից՝ «Ֆրիտյոֆ Նանսեն» ինստիտուտի հետ համագործակցությամբ Նորվեգիայի զարգացման համագործակցության գործակալության աջակցությամբ:
Ծրագրի շրջանակում արտահայտված տեսակետները պարտադիր չէ, որ արտահայտեն «Ֆրիտյոֆ Նանսեն» ինստիտուտի տեսակետները:
