Աշխարհում կան վայրեր, որտեղ ժամանակը կարծես կանգ է առել։ Մի քանի տասնյակ կամ հարյուր տարի առաջ այստեղ եռում էր կյանքը, հնչում էին մանկական ծիծաղն ու մեքենաների աղմուկը, իսկ այսօր տիրում է բացարձակ լռություն։ Լքված քաղաքները կամ «քաղաք-ուրվականները» պատմության լռելյայն վկաներն են, որոնք ցույց են տալիս, թե որքան խոցելի կարող է լինել մարդկային քաղաքակրթությունն բնության, տնտեսական ճգնաժամերի կամ տեխնածին աղետների առջև։
Ներկայացնում ենք աշխարհի ամենահայտնի ու խորհրդավոր լքված քաղաքները, որոնց պատմությունը հուզում է և միևնույն ժամանակ զգուշացնում։
1. Պրիպյատ (Ուկրաինա) – Ատոմային ողբերգության լռելյայն վկան
1970 թվականին հիմնադրված Պրիպյատը համարվում էր ԽՍՀՄ-ի ամենաերիտասարդ, ժամանակակից և հարմարավետ քաղաքներից մեկը։ Այն ստեղծվել էր Չեռնոբիլի ատոմակայանի աշխատակիցների և նրանց ընտանիքների համար։
-
Ի՞նչ պատահեց. 1986 թվականի ապրիլի 26-ին տեղի ունեցած ատոմակայանի 4-րդ էներգաբլոկի պայթյունից հետո քաղաքի ավելի քան 49,000 բնակիչները տարհանվեցին ընդամենը մի քանի ժամվա ընթացքում։ Մարդկանց ասվել էր, որ տարհանումը ժամանակավոր է, ինչի պատճառով նրանք թողեցին իրենց ողջ ունեցվածքը։
-
Այսօր. Պրիպյատն այժմ իսկական «ժամանակի պատճեն» է. դպրոցներում դեռ ընկած են տետրերն ու դասագրքերը, իսկ քաղաքի զբոսայգու հայտնի սատանայի անիվը այդպես էլ չաշխատեց։ Քաղաքը աստիճանաբար կլանվում է բնության կողմից։
2. Հաշիմա կղզի (Ճապոնիա) – Օվկիանոսի մեջ լքված բետոնե հսկան
Նագասակիից 15 կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող այս փոքրիկ կղզին 19-րդ դարի վերջին վերածվեց ածխի արդյունահանման հզոր կենտրոնի։ Միցուբիշի ընկերությունը կղզու վրա կառուցեց բազմաթարկ բետոնե շենքեր, դպրոցներ, հիվանդանոցներ և խանութներ։
Աշխարհի ամենախիտ բնակեցված վայրը. 1959 թվականին Հաշիմայի բնակչության խտությունն աշխարհում ամենաբարձրն էր՝ 1 հեկտարի վրա ապրում էր ավելի քան 800 մարդ։
-
Լքման պատճառը. 1970-ականներին նավթը փոխարինեց ածխին, իսկ կղզու հանքերը փակվեցին։ 1974 թվականին վերջին բնակիչը լքեց կղզին։ Այսօր Հաշիման բետոնե լքված ամրոց է, որը հայտնի դարձավ նաև Ջեյմս Բոնդի «Skyfall» ֆիլմից։
3. Կոլմանսկոպ (Նամիբիա) – Ավազների տակ թաղված ադամանդե քաղաքը
20-րդ դարի սկզբին Նամիբ անապատում ադամանդների հարուստ հանքավայրեր հայտնաբերվեցին։ Գերմանացի հետազոտողները կարճ ժամանակում անապատի մեջ կառուցեցին շքեղ գերմանական ոճի քաղաք՝ Կոլմանսկոպը։
-
Շքեղություն անապատում. Քաղաքն ուներ իր հիվանդանոցը (որտեղ տեղադրված էր Հարավային Աֆրիկայում առաջին ռենտգեն ապարատը), թատրոնը, կազինոն և նույնիսկ սառույցի արտադրամասը։
-
Անկումը. Ադամանդի պաշարները արագ սպառվեցին, իսկ ավելի հարավ հայտնաբերվեցին նոր հանքեր։ 1954 թվականին քաղաքն ամբողջությամբ լքվեց։ Այսօր անապատի ավազները ներխուժել են շքեղ տների մեջ՝ ստեղծելով ֆանտաստիկ ու սյուրռեալիստական տեսարաններ։
4. Ֆորդլանդիա (Բրազիլիա) – Ավտոմեքենաների արքայի ձախողված երազանքը
1928 թվականին ավտոմեքենաշինության հսկա Հենրի Ֆորդը Բրազիլիայի Ամազոնի ջունգլիներում հիմնեց «Ֆորդլանդիա» քաղաքը։ Նրա նպատակն էր ստեղծել կաուչուկի (ռեզինի) սեփական աղբյուրը Ford մեքենաների անվադողերի համար և միևնույն ժամանակ ամերիկյան ապրելակերպը տարածել ջունգլիներում։
-
Ինչո՞ւ ձախողվեց. Ֆորդի մենեջերները չունեին արևադարձային գյուղատնտեսության գիտելիքներ. կաուչուկի ծառերը ոչնչացվեցին վնասատուների կողմից։ Բացի այդ, տեղացի աշխատողները ապստամբեցին ամերիկյան խիստ կանոնների և սննդակարգի դեմ։
-
Վերջաբան. Երկրորդ աշխարհամարտից հետո ստեղծվեց սինթետիկ ռեզինը, և Ֆորդի ընտանիքը միլիոնավոր դոլարների կորուստով վաճառեց քաղաքը Բրազիլիայի կառավարությանը։ Այսօր դա ջունգլիների մեջ թաղված ամերիկյան ճարտարապետության լքված կղզյակ է։
5. Վարոշա (Կիպրոս) – Քաղաքական հակամարտության պատանդը
1970-ականների սկզբին Կիպրոսի Ֆամագուստա քաղաքի Վարոշա թաղամասն աշխարհի ամենաշքեղ տուրիստական կենտրոններից մեկն էր։ Այստեղ հանգստանում էին Էլիզաբեթ Թեյլորը, Բրիջիտ Բարդոն և համաշխարհային այլ աստղեր։
-
Ակնթարթային լքում. 1974 թվականին կղզի թուրքական զորքերի ներխուժումից հետո բնակիչներն ու հյուրերը ստիպված էին լքել տարածքը մի քանի ժամվա ընթացքում։
-
Փակ գոտի. Տասնամյակներ շարունակ Վարոշան շրջափակված էր ռազմական ցանկապատերով և մնում էր անմարդաբնակ։ Շքեղ հյուրանոցները, ռեստորաններն ու ավտոսրահները տասնամյակներով քայքայվեցին՝ վերածվելով ռազմաքաղաքական հակամարտության լռելյայն հուշարձանի։
Լքված քաղաքները հիշեցնում են մեզ, որ քաղաքակրթությունն ու շքեղությունը մշտական չեն։ Բավական է ընդամենը մեկ բնական աղետ, տնտեսական փլուզում կամ քաղաքական սխալ, որպեսզի մարդկանցով լեցուն քաղաքը վայրկյանների ընթացքում վերածվի լռության ու ավերակների թագավորության։