ԵՐԵՎԱՆ, 29 հունիսի․/ԱՌԿԱ/․ Հայաստանի ֆինանսական շուկայում շաբաթն անցել է պարտքային օրակարգի, Կենտրոնական բանկի հայտարարությունների, արժութային դինամիկայի և անկանխիկ վճարումների ոլորտում ընդունված որոշումների ազդեցության ներքո: Ուշադրության կենտրոնում են մնացել ֆոնդավորման արժեքը, պետական պարտքի կառուցվածքը, միջազգային ներդրողների մասնակցությունը դրամային գործիքներում և միջնաժամկետ տնտեսական աճի պարամետրերը:
1. Պետպարտք. Հայաստանը կողմնորոշվում է դեպի ՀՆԱ-ի նկատմամբ հարաբերակցության նվազեցում
Հայաստանի ֆինանսների նախարարի տեղակալ Ավագ Ավանեսյանը հունիսի 26-ին ԵԱԶԲ-ի 20-ամյակին նվիրված բիզնես-ֆորումի շրջանակում հայտարարել է, որ կառավարությունը նպատակ է դնում պետական պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցությունը հասցնել 45%-ի մոտավորապես հինգ տարվա ընթացքում: Բանկերի և ներդրողների համար պարտքային հետագիծը պահպանում է իր նշանակությունը պետական արժեթղթերի շուկայի, փոխառությունների արժեքի և ֆիսկալ կայունության գնահատման միջոցով: Պարտքային բեռի նվազեցումը կարող է ստեղծել ավելի կայուն շրջանակ պարտքի սպասարկման և իրացվելիության կառավարման համար:
2. Բանկային ոլորտ. ԿԲ-ն հիմքեր չի տեսնում բանկերի գերշահույթի մասին խոսելու համար
Հայաստանի Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գալստյանը հունիսի 23-ին Հանրային հեռուստաընկերության եթերում ասել է, որ բանկային համակարգի գերշահույթների մասին թեզը չունի համոզիչ հիմքեր, իսկ հայկական բանկերի շահութաբերությունն ընդհանուր առմամբ համադրելի է տարածաշրջանի այլ երկրների բանկային համակարգերի հետ:
ԿԲ ղեկավարը նշել է, որ 2022 թվականից հետո բանկերը լրացուցիչ ազդակ են ստացել կապիտալի ներհոսքի և ոչ ռեզիդենտների սպասարկման հաշվին, ինչը փաստորեն հանգեցրել է ֆինանսական ծառայությունների արտահանմանը: «ԱՌԿԱ» գործակալության վարկանիշի տվյալներով՝ Հայաստանի բանկային համակարգի զուտ շահույթը 2025 թվականին կազմել է 421,3 միլիարդ դրամ՝ աճելով 16,01%-ով:
Շուկայի համար այս ազդակը կարող է կարևոր լինել բանկային ոլորտի հարկային բեռի քննարկման ֆոնին: 2027 թվականի հունվարի 1-ից առաջարկվում է բանկերի կողմից ֆիզիկական անձանց և կազմակերպություններին վճարվող դիվիդենտների հարկի տոկոսադրույքը բարձրացնել մինչև 15%՝ ներկայիս 5%-ի փոխարեն:
3. Մակրոտնտեսություն. Ֆիննախը նշել է ՀՆԱ-ի միջնաժամկետ աճը 5,4–5,6% մակարդակում
Հայաստանի ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանը հունիսի 25-ին ԵԱԶԲ-ի 20-ամյակին նվիրված բիզնես-ֆորումում հայտնել է, որ կառավարությունը միջնաժամկետ հեռանկարում կանխատեսում է կայուն տնտեսական աճ՝ տարեկան 5,4–5,6% մակարդակում:
Նրա խոսքով՝ վերջին հինգ տարիներին Հայաստանի տնտեսությունն աճել է տարեկան միջինը 7,9%-ով, իսկ 2025 թվականին իրական ՀՆԱ-ն ավելացել է 7,1%-ով:
Ֆինանսական շուկայի համար այս կանխատեսումները կարող են սահմանել բազային մակրոտնտեսական ֆոն վարկավորման, պարտքային կայունության գնահատման և բանկային պրոդուկտների նկատմամբ պահանջարկի համար:
Բանկերի համար առանցքային է մնում տնտեսական աճի, բյուջետային քաղաքականության և վարկային պորտֆելի որակի միջև հարաբերակցությունը:
4. Տոկոսադրույքներ. ԿԲ-ն հնարավոր է համարել վարկերի տոկոսադրույքների նվազումը
Հայաստանում վարկերի տոկոսադրույքները կարող են նվազել նպաստավոր գնաճային և աշխարհաքաղաքական պայմանների պահպանման դեպքում, հունիսի 23-ին Հանրային հեռուստաընկերության եթերում հայտարարել է ՀՀ Կենտրոնական բանկի նախագահ Մարտին Գալստյանը։
Նա նշել է, որ Հայաստանի ռիսկի հավելավճարի նվազումն արդեն արտացոլվում է ֆինանսական շուկաներում. հայկական և ամերիկյան պետական պարտատոմսերի եկամտաբերության տարբերությունը զգալիորեն ավելի ցածր է դարձել, քան մեկ կամ երկու տարի առաջ:
Միևնույն ժամանակ Գալստյանն ընդգծել է, որ վարկերի արժեքը կախված է ոչ միայն ռիսկերի մակարդակից, այլև այն ռեսուրսների արժեքից, որոնք բանկերը ներգրավում են ավանդատուներից. այժմ բանկերը դրամային ավանդների դիմաց վճարում են միջինը մոտ 10%, այն դեպքում, երբ սպառողական վարկերի միջին տոկոսաադրույքը կազմում է շուրջ 17%, իսկ հիփոթեքային վարկերինը՝ մոտ 13%:
Բանկերի համար սա կարող է պահպանել կապը ավանդային բազայի արժեքի, վարկային տոկոսադրույքի և մարժայի միջև, իսկ վարկառուների համար տոկոսադրույքների նվազումը կարող է կախված լինել ներգրավված ռեսուրսների էժանացումից և կայուն գնաճային ու արտաքին պայմանների պահպանումից:
5. Արժութային շուկա. դոլարը գրեթե չի փոխվել, եվրոն և ռուբլին նվազել են
Կենտրոնական բանկի տվյալներով՝ շաբաթվա ընթացքում դոլարի փոխարժեքը հայկական դրամի նկատմամբ գրեթե չի փոփոխվել՝ հունիսի 22-ի 368,07 դրամից հունիսի 26-ին հասնելով 368,12 դրամի:
Եվրոյի փոխարժեքը նվազել է 421,59-ից մինչև 417,23 դրամ հունիսի 24-ին, ինչից հետո մասնակիորեն վերականգնվել է մինչև 419,84 դրամ:
Ռուբլու փոխարժեքը դրամի նկատմամբ դրսևորել է ավելի արտահայտված նվազում՝ դոլարի և եվրոյի համեմատ. 4,9813-ից հասնելով 4,7383 դրամի:
Ֆինանսական ինստիտուտների համար նման դինամիկան կարող է պահպանել արժութային դիրքի և հաճախորդների գործառնությունների ամենօրյա մոնիթորինգի նշանակությունը: Բիզնեսի համար առանցքային են մնում ներմուծման, արտահանման և անդրսահմանային վճարումների գծով հաշվարկների փոխարժեքային պարամետրերը:
6. Վճարումներ և սոցիալական քաղաքականություն. կենսաթոշակառուների քեշբեքին կհատկացվի ևս 10 միլիարդ դրամ
Հայաստանի կառավարությունը հունիսի 24-ին որոշում է կայացրել 2026 թվականի պետական բյուջեից լրացուցիչ 10 միլիարդ դրամ հատկացնել անկանխիկ վճարումների համար կենսաթոշակառուների քեշբեքի ծրագրին:
2026 թվականի հունվարի 1-ից հետվճարի չափը կազմում է անկանխիկ ծախսերի 20%-ը, բայց ոչ ավելի, քան ամսական 10 հազար դրամը: 2026 թվականի հունվար-ապրիլ ամիսներին ծրագրի շահառուների թվի ամսական աճը կազմել է 6,7%, իսկ մեկ ստացողի հաշվով քեշբեքի միջին ամսական աճը փետրվար-ապրիլին՝ 3%:
Բանկերի և վճարային ենթակառուցվածքի համար ծրագիրը կարող է պահպանել իր նշանակությունը որպես սոցիալապես խոցելի խմբերի շրջանում անկանխիկ գործառնությունների ընդլայնման գործիք, իսկ ֆինանսական շուկայի համար կարող է աջակցել գործառնությունների ակտիվության աճին և կենսաթոշակառուների ներգրավմանը թվային վճարային ծառայություններում:
7. Պետական արժեթղթերի շուկա. միջազգային ներդրողներին է պատկանում դրամային պետական պարտքի 7–8%-ը
ՀՀ ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը հունիսի 23-ին Հանրային հեռուստաընկերության եթերում հայտարարել է, որ գլոբալ ինստիտուցիոնալ ներդրողներին է պատկանում դրամով արտահայտված՝ Հայաստանի պետական պարտքի մոտ 7–8%-ը:
Նրա խոսքով՝ միջազգային ներդրողների ներկայությունն արտացոլում է ուշադրությունը հայկական շուկայի նկատմամբ, բայց միաժամանակ պահանջում է պատասխանատու մակրոտնտեսական քաղաքականության պահպանում։ Գալստյանը նաև նշել է, որ Հայաստանի պետական պարտքը կազմում է ՀՆԱ-ի 50%-ից պակաս:
Կապիտալի շուկայի համար սա կարող է նշանակել դրամային պետական արժեթղթերի՝ որպես արտաքին ներդրողների համար հետաքրքիր գործիքի նշանակության բարձրացում, ինչպես նաև ուժեղացնել ներքին պարտքային շուկայի դերը իրացվելիության և ներդրումային պորտֆելների կառավարման գործում:
Շաբաթվա արդյունքները
Շաբաթն արձանագրեց ֆինանսական շուկայի հարմարեցման ռեժիմ ընթացիկ մակրոտնտեսական պարամետրերին: Ուշադրության կենտրոնում են մնացել պարտքային կայունությունը, ֆոնդավորման արժեքը, ավանդային տոկոսադրույքները, միջազգային ներդրողների մասնակցությունը դրամային պետական պարտքում և արժութային շուկայի դինամիկան: Միաժամանակ, քեշբեքի ծրագրի վերաբերյալ որոշումները ցույց տվեցին անկանխիկ վճարումների դերի պահպանումը սոցիալական և ֆինանսական քաղաքականության մեջ:
