ԵՐԵՎԱՆ, 18 մայիսի․/ԱՌԿԱ/․ Անցած շաբաթվա օրակարգը ներառում էր վարկային կազմակերպությունների կայունության, պետական պարտքի կառուցվածքի, կապիտալի շուկայի և թվային ֆինանսական ծառայությունների զարգացման հարցեր։
Առանձնահատուկ ուշադրություն էր կենտրոնացված ՓՄՁ-ների համար բանկային ֆինանսավորման հասանելիության, Open Banking-ի և ապահովագրական տեխնոլոգիաների վրա:
1. Վարկային կազմակերպություններ. ոլորտի զուտ շահույթը նվազել է մինչև 8,4 մլրդ դրամ
Հայաստանի վարկային կազմակերպությունների համախառն զուտ շահույթը 2026 թվականի 1-ին եռամսյակում կազմել է 8,44 մլրդ դրամ՝ 2025 թվականի նույն ժամանակահատվածի 18,44 մլրդ դրամի դիմաց՝ նվազելով 2,18 անգամ կամ 54,2%-ով՝ համաձայն «ԱՌԿԱ» գործակալության «Հայաստանի վարկային կազմակերպությունները (գործունեության հիմնական ցուցանիշները)․ 2026 թ. I եռամսյակ» տեղեկագրի։ Ակտիվների՝ մինչև 882,39 մլրդ դրամ և կապիտալի՝ մինչև 458,03 մլրդ դրամ միաժամանակյա աճի պարագայում շահույթի նվազումը ցույց է տալիս ոլորտի եկամտաբերության փոփոխությունը հաշվեկշռային ցուցանիշների աճի ֆոնին։
Գործնականում սա կարող է ուժեղացնել օպերացիոն արդյունավետության, վարկային պորտֆելի որակի և ֆոնդավորման արժեքի վերահսկողության նշանակությունը:
2. Պետական պարտք. Հայաստանի ընդհանուր պարտքը գերազանցել է 14 մլրդ դոլարը
Հայաստանի համախառն պետական պարտքը, 2026 թվականի մարտի 31-ի դրությամբ, կազմել է 14 077,138 մլն դոլար՝ փետրվարի 28-ի համեմատ նվազելով 57,761 մլն դոլարով։ Համաձայն անցյալ շաբաթ հրապարակված պաշտոնական վիճակագրության տվյալների՝ ընդհանուր պարտքի կառուցվածքում 14 068,954 մլն դոլարը բաժին է ընկել կառավարության պարտքին, իսկ 8,184 մլն դոլարը՝ համայնքների պարտքին։
Պարտքային կառուցվածքը մնում է որպես ուղենիշ բանկերի, ներդրումային ընկերությունների և ինստիտուցիոնալ ներդրողների համար։ Կապիտալի շուկայի համար ներքին պետական գործիքները կարող են ձևավորել եկամտաբերության բազային կորը և օգտագործվել որպես կողմնորոշիչ այլ պարտքային թղթերը գնահատելիս։
3. Կապիտալի շուկա. ՎԶԵԲ-ը նշել է Հայաստանի առաջընթացը բարդ ֆինանսական գործիքների կիրառման մեջ
Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի Թուրքիայի և Կովկասի գծով գործադիր տնօրեն Էլիզաբետտա Ֆալչետտին «ԱՌԿԱ» գործակալությանը տված հարցազրույցում հայտարարել է, որ Հայաստանը զգալի առաջընթաց և աճող պատրաստակամություն է դրսևորում ավելի բարդ ֆինանսական գործիքների կիրառման հարցում։ Նա նշել է դինամիկան կանաչ ֆինանսավորման ոլորտում, կանաչ բնակարանային շինարարության նախագծերը, կայուն ենթակառուցվածքների ծրագրերը, ինչպես նաև բարեփոխումները կապիտալի շուկայում և ընկերությունների նախապատրաստումը պարտատոմսերի ու բաժնետոմսերի թողարկմանը։
Թողարկողների համար սա կարող է նշանակել ֆինանսավորման ավելի լայն գործիքակազմի առկայություն, իսկ ներդրողների համար՝ պարտքային, մասնաբաժնային և կառուցվածքային գործիքների հետ աշխատելու հնարավորությունների ընդլայնում։
4. Արժութային շուկա. եվրոն և դոլարը նվազել են դրամի նկատմամբ, ռուբլին աճել է
Մայիսի 11-15-ն ընկած ժամանակահատվածում, ըստ ՀՀ Կենտրոնական բանկի տվյալների, ԱՄՆ դոլարի միջին շուկայական փոխարժեքը հայկական դրամի նկատմամբ ցուցաբերել է տարբեր ուղղվածության դինամիկա 368.96 — 368.23 դրամի սահմաններում. եվրոյի փոխարժեքը նվազել է 434.23 դրամից մինչև 428.95 դրամ. ռուսական ռուբլու փոխարժեքն աճել է մինչև 5.0312 դրամ։
Այսպիսով, հիմնական արժույթների տատանումները շաբաթվա ընթացքում մնացել են չափավոր, բայց տարբեր ուղղվածության։ Բիզնեսի համար սա կարող է պահպանել փոխարժեքային պարամետրերը հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը կարճաժամկետ ֆինանսական պլանավորման և գործընկերների հետ հաշվարկների ժամանակ։
5. Կապիտալի շուկա. AMX-ում իրականացվել են 35 մլրդ դրամի պետական պարտատոմսերով գործառնություններ
Հայաստանի ֆոնդային բորսայում (AMX) մայիսի 12-ին տեղի են ունեցել 30 մլրդ դրամի պետական պարտատոմսերի տեղաբաշխման և 5 մլրդ դրամի պետական պարտատոմսերի հետգնման աճուրդներ։ Հնգամյա արժեթղթերի տեղաբաշխումն անցել է 7,6% տարեկան արժեկտրոնային եկամտաբերությամբ։
Իրականացվել են նաև համապատասխանաբար 3 մլրդ և 2 մլրդ դրամի եռամսյա և հնգամյա պետական պարտատոմսերի հետգնման գործառնություններ՝ 8.4% և 9.4% տարեկան արժեկտրոնային եկամտաբերությամբ։
AMX-ում ակտիվությունը կարող է աջակցել պետական արժեթղթերի շրջանառությանը և ընդլայնել պորտֆելների կառավարման գործիքակազմը։
6. Վճարումներ և ֆինտեխ. ԿԲ-ն սահմանել է Open Banking-ի ներդրման տրամաբանությունը
ՀՀ ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը մայիսի 12-ին հայտարարել է, որ հանրապետությունում Open Banking-ի ներդրումն ուղղված է ֆինանսական կազմակերպությունների հետ հարաբերություններում սպառողների հնարավորությունների ընդլայնմանը։
Նրա խոսքով՝ մոդելի առանցքային գաղափարն այն է, որ ֆինանսական տվյալների սեփականատերը հենց ինքը՝ հաճախորդն է, ով որոշում է, թե ում տրամադրել դրանց հասանելիությունը։ Հայաստանում քննարկվում է նաև ԵՄ PSD2 դիրեկտիվի տեղայնացումը։
Open Banking-ի զարգացումը կարող է մրցակցության մի մասը տեղափոխել ծառայությունների որակի, պայմանների թափանցիկության և թվային լուծումների հարմարավետության հարթություն, ինչը ֆինանսական շուկայի համար կարող է նշանակել թվային ենթակառուցվածքի հետագա ինստիտուցիոնալացում և տվյալների կարգավորման նշանակության բարձրացում։
7. Ապահովագրություն և քոմփլայնս. Հայաստանի ավտոապահովագրողների բյուրոն և GAIP-ը համաձայնագիր են ստորագրել
Հայաստանի ավտոապահովագրողների բյուրոն և Global Association of InsurTech Professionals միջազգային կազմակերպությունը մայիսի 11-ին ստորագրել են համագործակցության համաձայնագիր ԱՊՊԱ-ի և ապահովագրական տեխնոլոգիաների ոլորտում։
ԱՊՊԱ-ում և ապահովագրական գործընթացներում թվային լուծումների կիրառումը կարող է նշանակություն ունենալ վնասների կարգավորման, հաճախորդների սպասարկման և տվյալների կառավարման համար։
8. ՓՄՁ և վարկավորում. ԿԲ-ն, Էկոնոմիկայի նախարարությունը և ՀԲ-ն քննարկում են երաշխիքային մեխանիզմները
ԿԲ նախագահ Մարտին Գալստյանը մայիսի 12-ին հայտնել է, որ ԿԲ-ն Էկոնոմիկայի նախարարության և Համաշխարհային բանկի գործընկերների հետ համատեղ քննարկում է հատուկ երաշխիքային հիմնադրամի միջոցով փոքր և միկրոբիզնեսի համար մասնակի երաշխիքների մեխանիզմը։
Գալստյանի խոսքով՝ ԿԲ-ն նախաձեռնել է ծրագիր, որի շրջանակում լավ վարկային և հարկային պատմություն ունեցող ընկերությունների համար վարկերի տոկոսադրույքները նոր և գործող վարկերի գծով նվազում են 1–1,5%-ով։
ՓՄՁ-ների շուրջ ձեռնարկվող միջոցառումների փաթեթը կարող է ձևավորել ավելի հասցեական մոտեցում ռիսկի և ֆինանսական կարգապահության տարբեր մակարդակ ունեցող ընկերությունների վարկավորման նկատմամբ։
Շաբաթվա արդյունքները
Շաբաթվա ֆինանսական օրակարգի կենտրոնում էին վարկային կազմակերպությունների ցուցանիշների դինամիկան, պետական պարտքը, պետական պարտատոմսերով գործառնությունները, Open Banking-ի զարգացումը, ՓՄՁ-ների աջակցության միջոցառումները և ապահովագրական տեխնոլոգիաները։
Բանկերի, ներդրողների և կարգավորողների համար շաբաթը մատնանշեց աշխատանքային օրակարգ՝ կապված ռիսկերի, իրացվելիության կառավարման, ՓՄՁ-ների ֆինանսավորման հասանելիության և ֆինանսական ենթակառուցվածքի հետագա զարգացման հետ: