Category: Ecolur

Հունիսի 17-ին աշխարհը նշեց Անապատացման և երաշտի դեմ պայքարի համաշխարհային օրը։ Այս օրը սահմանվել է 1994թ․ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի կողմից։ Այն նշվում է ամեն տարի հունիսի 17-ին՝ ՄԱԿ-ի Անապատացման դեմ պայքարի կոնվենցիայի (UNCCD) հովանու ներքո։ Այս օրը նպատակ ունի բարձրացնել իրազեկվածությունը հողերի դեգրադացման, անապատացման և երաշտների աճող ռիսկերի մասին, որոնք այսօր համարվում են գլոբալ բնապահպանական մարտահրավերներ։ Այս տարվա գլոբալ միջոցառումը հյուրընկալել է Քենիան՝ UNCCD-ի հետ համատեղ։  

2026թ․ օրվա թեման է՝ «Արոտավայրեր․ Ճանաչել։ Հարգել։ Վերականգնել»։ Այս տարվա թեման կենտրոնանում է աշխարհի արոտավայրերի կարևորության վրա՝ ընդգծելով դրանց դերը կլիմայական դիմակայունության ապահովման, սննդի և ջրի անվտանգության, կենսաբազմազանության պահպանության, տեղաբնիկ և հովվական համայնքների կենսակերպի ու մշակույթի պահպանման գործում։ 

ՄԱԿ-ի տվյալներով՝ աշխարհում հողերի մոտ 40%-ն արդեն դեգրադացված է, ինչն ուղղակի ազդեցություն ունի պարենային անվտանգության, ջրային ռեսուրսների և միլիոնավոր մարդկանց կենսապայմանների վրա։ Վերջին տասնամյակների ընթացքում նաև նկատվում է չորացման միտումների աճ․ ավելի քան երեք քառորդ հողատարածքներ ենթարկվում են չորացման գործընթացների։ 

Հայաստանը նույնպես գտնվում է անապատացման ռիսկի տակ, հատկապես՝ կլիմայի փոփոխության, երաշտների հաճախացման, ջրային ռեսուրսների սահմանափակման և հողերի ոչ կայուն օգտագործման պայմաններում։ Այս համատեքստում հողի կայուն կառավարումը, անտառների վերականգնումը, ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը և համայնքահեն բնապահպանական լուծումները դառնում են առաջնային ուղղություններ։ Ըստ FAO-ի՝ Հայաստանում վարելահողերի մոտ 50%-ը չի օգտագործվում կամ օգտագործվում է ոչ արդյունավետ, ինչին զուգահեռ շարունակվում են հողերի դեգրադացումը, երաշտները, աղակալումը և սողանքային գործընթացները։   

Ըստ Շրջակա միջավայրի նախարարության հաղորդագրության՝ հողերի դեգրադացման չեզոքացման նպատակին հասնելու ուղղությամբ Հայաստանը միջազգային դոնորների աջակցությամբ և պետական համաֆինանսավորմամբ իրականացնում է ծրագրեր տարբեր մարզերում․
– «Հայաստանում հողերի դեգրադացման չեզոքացման (LDN) հանձնառությունների իրականացումը՝ դեգրադացված մարգագետինների կայուն կառավարման և վերականգնման միջոցով» ծրագիր
– «Սևանա լճի ավազանում հողային ռեսուրսների և արժեքավոր էկոհամակարգերի պահպանում և կայուն կառավարում՝ ուղղված բազմակի օգուտների ապահովմանը» ծրագիր
– «Հայաստանի չորային գոտիներին և անտառային պահպանվող տարածքներին հարակից համայնքների հողահեն հարմարվողականության կարողությունների հզորացում՝ նախորդ ծրագրի հաջողված մեխանիզմների կրկնօրինակման և ընդլայնման միջոցով» ծրագիր
– «Շիրակի մարզում կլիմայի փոփոխության նկատմամբ համայնքների դիմակայունության բարձրացում՝ Արթիկ համայնքում իրականացված պիլոտային ծրագրի լավագույն փորձի կիրառմամբ» ծրագիր,
– «Հայաստանի դիմակայուն լանդշաֆտներ» ծրագիր:

Վերոնշյալ ծրագրերը նպաստում են հողերի դեգրադացման կանխմանը, չորային և խոցելի էկոհամակարգերի վերականգնմանը, կենսաբազմազանության պահպանությանը, ինչպես նաև համայնքների կլիմայական դիմակայունության բարձրացմանը։

Անապատացման խնդիրը՝ COP գործընթացում

Անապատացման դեմ պայքարի գլոբալ քաղաքականությունը համակարգվում է ՄԱԿ-ի Անապատացման դեմ պայքարի կոնվենցիայի (UNCCD) կողմերի համաժողովով։ Վերջին՝ COP16-ն անցկացվել է 2024թ․ Ռիյադում (Սաուդյան Արաբիա)՝ «Մեր հողը, մեր ապագան» կարգախոսով։ Համաժողովը համարվել է ամենախոշորն այս գործընթացի պատմության մեջ՝ ավելի քան 20,000 մասնակիցներով և կենտրոնացել է հողերի վերականգնման, երաշտի դիմակայունության և կայուն հողօգտագործման լուծումների վրա։

Հաջորդ՝ COP17-ը կանցկացվի 2026թ․ օգոստոսի 17-28-ին Մոնղոլիայի մայրաքաղաք Ուլան Բատորում՝ «Վերականգնելով հողերը։ Վերականգնելով հույսը» կարգախոսով։ Այն տեղի կունենա նաև ՄԱԿ-ի հռչակած Արոտավայրերի և հովվականների միջազգային տարվա ընթացքում՝ ընդգծելով արոտավայրերի պահպանության և վերականգնման կարևորությունը։

Լուսանկարը՝ www.un.org

Հունիս 19, 2026 at 13:13

Հունիսի 17-ին աշխարհը նշեց Անապատացման և երաշտի դեմ պայքարի համաշխարհային օրը։ Այս օրը սահմանվել է 1994թ․ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի կողմից։ Այն նշվում է ամեն տարի հունիսի 17-ին՝ ՄԱԿ-ի Անապատացման դեմ պայքարի կոնվենցիայի (UNCCD) հովանու ներքո։ Այս օրը նպատակ ունի բարձրացնել իրազեկվածությունը հողերի դեգրադացման, անապատացման և երաշտների աճող ռիսկերի մասին, որոնք այսօր համարվում են գլոբալ բնապահպանական մարտահրավերներ։ Այս տարվա գլոբալ միջոցառումը հյուրընկալել է Քենիան՝ UNCCD-ի հետ համատեղ։  

2026թ․ օրվա թեման է՝ «Արոտավայրեր․ Ճանաչել։ Հարգել։ Վերականգնել»։ Այս տարվա թեման կենտրոնանում է աշխարհի արոտավայրերի կարևորության վրա՝ ընդգծելով դրանց դերը կլիմայական դիմակայունության ապահովման, սննդի և ջրի անվտանգության, կենսաբազմազանության պահպանության, տեղաբնիկ և հովվական համայնքների կենսակերպի ու մշակույթի պահպանման գործում։ 

ՄԱԿ-ի տվյալներով՝ աշխարհում հողերի մոտ 40%-ն արդեն դեգրադացված է, ինչն ուղղակի ազդեցություն ունի պարենային անվտանգության, ջրային ռեսուրսների և միլիոնավոր մարդկանց կենսապայմանների վրա։ Վերջին տասնամյակների ընթացքում նաև նկատվում է չորացման միտումների աճ․ ավելի քան երեք քառորդ հողատարածքներ ենթարկվում են չորացման գործընթացների։ 

Հայաստանը նույնպես գտնվում է անապատացման ռիսկի տակ, հատկապես՝ կլիմայի փոփոխության, երաշտների հաճախացման, ջրային ռեսուրսների սահմանափակման և հողերի ոչ կայուն օգտագործման պայմաններում։ Այս համատեքստում հողի կայուն կառավարումը, անտառների վերականգնումը, ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը և համայնքահեն բնապահպանական լուծումները դառնում են առաջնային ուղղություններ։ Ըստ FAO-ի՝ Հայաստանում վարելահողերի մոտ 50%-ը չի օգտագործվում կամ օգտագործվում է ոչ արդյունավետ, ինչին զուգահեռ շարունակվում են հողերի դեգրադացումը, երաշտները, աղակալումը և սողանքային գործընթացները։   

Ըստ Շրջակա միջավայրի նախարարության հաղորդագրության՝ հողերի դեգրադացման չեզոքացման նպատակին հասնելու ուղղությամբ Հայաստանը միջազգային դոնորների աջակցությամբ և պետական համաֆինանսավորմամբ իրականացնում է ծրագրեր տարբեր մարզերում․
– «Հայաստանում հողերի դեգրադացման չեզոքացման (LDN) հանձնառությունների իրականացումը՝ դեգրադացված մարգագետինների կայուն կառավարման և վերականգնման միջոցով» ծրագիր
– «Սևանա լճի ավազանում հողային ռեսուրսների և արժեքավոր էկոհամակարգերի պահպանում և կայուն կառավարում՝ ուղղված բազմակի օգուտների ապահովմանը» ծրագիր
– «Հայաստանի չորային գոտիներին և անտառային պահպանվող տարածքներին հարակից համայնքների հողահեն հարմարվողականության կարողությունների հզորացում՝ նախորդ ծրագրի հաջողված մեխանիզմների կրկնօրինակման և ընդլայնման միջոցով» ծրագիր
– «Շիրակի մարզում կլիմայի փոփոխության նկատմամբ համայնքների դիմակայունության բարձրացում՝ Արթիկ համայնքում իրականացված պիլոտային ծրագրի լավագույն փորձի կիրառմամբ» ծրագիր,
– «Հայաստանի դիմակայուն լանդշաֆտներ» ծրագիր:

Վերոնշյալ ծրագրերը նպաստում են հողերի դեգրադացման կանխմանը, չորային և խոցելի էկոհամակարգերի վերականգնմանը, կենսաբազմազանության պահպանությանը, ինչպես նաև համայնքների կլիմայական դիմակայունության բարձրացմանը։

Անապատացման խնդիրը՝ COP գործընթացում

Անապատացման դեմ պայքարի գլոբալ քաղաքականությունը համակարգվում է ՄԱԿ-ի Անապատացման դեմ պայքարի կոնվենցիայի (UNCCD) կողմերի համաժողովով։ Վերջին՝ COP16-ն անցկացվել է 2024թ․ Ռիյադում (Սաուդյան Արաբիա)՝ «Մեր հողը, մեր ապագան» կարգախոսով։ Համաժողովը համարվել է ամենախոշորն այս գործընթացի պատմության մեջ՝ ավելի քան 20,000 մասնակիցներով և կենտրոնացել է հողերի վերականգնման, երաշտի դիմակայունության և կայուն հողօգտագործման լուծումների վրա։

Հաջորդ՝ COP17-ը կանցկացվի 2026թ․ օգոստոսի 17-28-ին Մոնղոլիայի մայրաքաղաք Ուլան Բատորում՝ «Վերականգնելով հողերը։ Վերականգնելով հույսը» կարգախոսով։ Այն տեղի կունենա նաև ՄԱԿ-ի հռչակած Արոտավայրերի և հովվականների միջազգային տարվա ընթացքում՝ ընդգծելով արոտավայրերի պահպանության և վերականգնման կարևորությունը։

Լուսանկարը՝ www.un.org

Հունիս 19, 2026 at 13:13

2026թ․ մայիսի 22-ին Արագածոտնի մարզի Թալին համայնքի Արագածավան բնակավայրի վարչական ղեկավարի նստավայրում տեղի է ունեցել «ԱՐՑԵՄԵՆՏ» ՍՊԸ-ի կողմից ներկայացված ցեմենտի արտադրության ընդլայնման նախագծի շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման (ՇՄԱԳ) հաշվետվության 2-րդ հանրային լսումը։ 

Հանրային լսմանը մասնակցում էին ազդակիր համայնքի բնակիչները, Թալին համայնքի վարչական ղեկավարի տեղակալ Գ. Թադևոսյանը, Արագածավան բնակավայրի վարչական ղեկավար Ա. Նազարյանը և նախաձեռնողի ներկայացուցիչները։

«ԱՐՑԵՄԵՆՏ» ՍՊԸ-ի կողմից ներկայացված Արագածավանի ցեմենտի գործարանի ընդլայնման և ցեմենտի արտադրության կազմակերպման ՇՄԱԳ հաշվետվության համաձայն՝ գործող ցեմենտի արտադրության արտադրամասի հողամասի մակերեսը 8300 քմ է։ Նախատեսվում է ընդլայնել արտադրամասը նրան կից հավաքելով 9մ*24մ չափսերով մետաղական բաց կարկասով 520 քառ․մ մակերեսով 3 հարկանի շենք, որտեղ մոնտաժվում է ցեմենտի արտադրության նմանատիպ սարքավորումներով նոր հոսքագիծ։ Նախկին արտադրամասի հետ միասին կապահովվի տարեկան ընդանուր 200 հազար տոննա արտադրողականությամբ ցեմենտի արտադրություն։ Ներկայում արտադրողականությունը կազմում է 100 հազար տ/տարի։

Ցեմենտի արտադրամասում աշխատանքները իրականացվելու են երեք հերթափոխով, տարեկան աշխատանքային օրերի թիվը կազմելու է 300 օր։

Ըստ հանրային լսման արձանագրության՝ ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության «Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման և փորձաքննության կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի փորձագետ Ք. Հարությունյանը հանրային լսման ժամանակ ներկայացրել է գործընթացի իրավական հիմքերը, ինչպես նաև ընդգծել է, որ նախագծի վերաբերյալ ստացված դիտողություններն ու առաջարկությունները հաշվի են առնվել, և հաշվետվությունը լրամշակվել է։

Նա նշել է, որ նախագիծը դասվում է Ա կատեգորիայի գործունեությունների շարքին և ենթակա է 80-օրյա փորձաքննության, որից հետո կտրվի վերջնական եզրակացություն։

«ԱՐՑԵՄԵՆՏ» ՍՊԸ-ի ներկայացուցիչ Գ. Հակոբյանը լսման ժամանակ հայտնել է, որ ցեմենտի արտադրությունը գործում է արդեն ավելի քան մեկ տարի, և նախկինում նախատեսված բնապահպանական միջոցառումները իրականացվել են՝ նվազեցնելով հնարավոր բացասական ազդեցությունները։ Նա նաև նշել է, որ ընկերությունը կատարել է իր սոցիալական պարտավորությունները և աջակցել է համայնքային տարբեր ծրագրերի իրականացմանը։

Ներկայացվել է, որ ընդլայնման դեպքում նախատեսվում է ստեղծել 57 աշխատատեղ, որոնց մեծ մասը կզբաղեցնեն Արագածավան բնակավայրի բնակիչները։

 

Հունիս 18, 2026 at 11:24

Հայաստանի քաղաքացիական հասարակությունը պատրաստվում է Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի 17-րդ համաժողովին՝ COP17-ին։ Սույն թվականի հունիսի 17-ին «էկոլուր» տեղեկատվական ՀԿ-ն «Ֆրիտյոֆ Նանսեն» ինստիտուտի հետ համագործակցությամբ անցկացրեց «Քաղաքացիական հասարակության օրակարգը՝ Կենսաբազմազանության մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովի (COP 17) նախաշեմին» աշխատաժողովը։

 

Աշխատաժողովի նպատակն էր քաղաքացիական հասարակությանը, համայնքների ակտիվ բնակիչներին նախապատրաստել COP 17-ին, ձևավորել COP 17-ին քաղաքացիական հասարակության մասնակցության օրակարգը, իրազեկել «Հայաստանի Հանրապետության կենսաբանական բազմազանության պահպանության նպատակները և 2026-2030 թվականների գործողությունների ծրագրով» սահմանված թիրախների մասին, որոնց կատարմանը, մշտադիտարկմանը մասնակից պետք է լինի հասարակությունը։

 

Աշխատաժողովին մասնակցեցին հասարակական կազմակերպությունների, գիտակրթական կազմակերպությունների, միջազգային կազմակերպություններ, համայնքների, մարզպետարանների ներկայացուցիչներ։

 

Ողջույնի ելույթներով հանդես եկան Շրջակա միջավայրի նախարարության բնության հատուկ պահպանվող տարածքների և կենսաբազմազանության քաղաքականության վարչության գլխավոր մասնագետ Ալիկ Բադալյանը, Նորվեգիայի զարգացման համագործակցության գործակալության աջակցությամբ իրականացվող «Աջակցություն Հայաստանի՝ Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի համաժողովի նախագահությանը և ներքին իրականացմանը» ծրագրի համակարգող, «Ֆրիտյոֆ Նանսեն» ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող Փոլ Ուիլթեր Սքեդսմոն, «Էկոլուր» տեղեկատվական ՀԿ-ի նախագահ Ինգա Զարաֆյանը։

 

«Այս ծրագիրը նվիրված է քաղհասարակության մասնակցությանը Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի 17-րդ համաժողովին։ Ծրագիրը, նախևառաջ, իրականցնում ենք համայնքներում, քանի որ մեր հարուստ կենսաբազմաազանության պահպանման ծանրաբեռնվածությունը հիմնականում իրենց վրա է։ Եվ մենք հատուկ շեշտ ենք դնում համայնքների մասնակցության վրա։ Մենք պետք է հասկանանք ,թե  քաղաքացիական հասարակությունը մասնակցության ինչ հնարավորություններ ունի և ինչ խնդիրներ է Հայաստանը դնում իր առջև, ինչպես պետք է լուծի դրանք։ Մենք պատրաստել ենք քաղհասարակության օրակարգը՝ ինչ խնդիրներ ունի և ինչպես է պատկերացնում իր մասնակցությունը։ Դա կլինի մեր հիմնական փաստաթուղթը, և ես կոչ եմ անում բոլորին ակտիվ մասնակցել մեր քննարկումներին», – ասաց Ինգա Զարաֆյանը։

 

«COP17-ը կարևոր է Հայաստանի համար ոչ միայն որպես միջազգային մեծ միջոցառում, այլ նաև հնարավորություն է համախմբելու պետական, գիտական կառույցներին, քաղհասարակությանը, երիտասարդներին, ինչպես նաև համայնքներին։ Արդեն միջազգայնորեն ընդունված է, որ կենսաբազմազանության կորուստը հնարավոր չէ կանխել միայն քաղաքականություններ իրականացնելով, այլ հարկավոր է նաև համախմբել բոլորին։ Այս գործում մեծ դերակատարություն ունի քաղհասարակությունը, որ ոչ միայն տարածում է կենսաբազմազանություն պահպանության գաղափարներ, այլ նաև ներկայացնում է հասարակության ձայնը, հասարակության մտահոգությունները։ Հայաստանը՝ որպես նախագահող երկիր, որդեգրել է թափանցիկ և ներառական գործելակերպ COP17-ի անցկացման համար: Հուսով եմ, որ աշխատաժողովը ևս մեկ հնարավորություն կտա լսելու քաղհասարակության ձայնը և COP17-ն ավելի ներառական և ավելի լավ կազմակերպելու համար», – ասաց Ալիկ Բադալյանը։

 

«Մենք այստեղ ենք քննարկելու, թե ինչպես քաղհասարակությունը կարող է մասնակցել և իր ձայնն ավելի լսելի դարձնել COP17-ին։ Քաղհասարակության ներգրավումը մինչև COP17-ը, այդ ընթացքում և դրանից հետո շատ կարևոր է։ Կարևոր թիրախներ կան նրանց համար՝ խթանել տեղական համայնքների նեգրավումը կենսաբազմազանության, հատուկ պահպանվող տարածքների պահպանման ու կառավարման գործում, ապահովել գենդերային հավասարություն որոշումների կայացման գործընթացում։

 

«Աջակցություն Հայաստանի՝ Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի համաժողովի նախագահությանը և ներքին իրականացմանը» ծրագրում ներգրավված են մի քանի հայաստանյան և միջազգային գործընկերներ, որոնցից մեկն Էկոլուրն է։ Ծրագրի տևողությունը 2025-2028թթ․ են, այսինքն, ներառում է COP17-ի իրականացումը և մինչև հաջորդ COP-ը», – նշեց Փոլ Ուիլթեր Սքեդսմոնը։

 

Շրջակա միջավայրի նախարարության բնության հատուկ պահպանվող տարածքների և կենսաբազմազանության քաղաքականության վարչության գլխավոր մասնագետ Ալիկ Բադալյանը ներկայացրեց Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի, Կարթագենայի և Նագոյայի արձանագրությունների նպատակները, COP-երի անցկացման նպատակը, COP 17-ի օրակարգը և Հայաստանի առաջնահերթությունները։ Այնուհետև ներկայացրեց «Հայաստանի Հանրապետության կենսաբանական բազմազանության պահպանության նպատակները և 2026-2030 թվականների գործողությունների ծրագրով» սահմանված 3, 28, 29, 30  թիրախները և դրանց հասնելուն ուղղված միջոցառումները։

 

COP 17 «Կանաչ գոտու» պատասխանատու Լիլիթ Միդոյանը քահասարակության ներկայացուցիչներին ծանոթացրեց COP 17 «Կանաչ գոտու» քաղաքացիական հասարակության մասնակցության ձևաչափերին։

 

WWF-Հայաստանի ծրագրերի պատասխանատու Կարեն Մանվելյանը հանդես եկավ «Մարտահրավերներ և հնարավորություններ՝ Հայաստանում 30×30 թիրախին հասնելու ճանապարհին» զեկուցմամբ։

 

Շրջակա միջավայրի նախարարության իրավախորհրդատու, Օրհուսի կոնվենցիայի ազգային համակարգող, Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի COP17 Կանանց ֆորումի կազմակերպչական աշխատանքները համակարգող խմբի՝ Շրջակա միջավայրի նախարարության կոնտակտային անձ Մարի Չաքրյանը խոսեց COP17-ին ընդառաջ կանանց հարցերով զբաղվող ՀԿ-ների կարողությունների զարգացման, COP17-ին կանանց ներգրավման հարցերի և գործողություններ մասին։

WWF-Հայաստանի՝ Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի COP 17-րդ համաժողովի ավագ խորհրդատու Ալլա Ալեքսանյանը ներկայացրեց ««Համայն կառավարություն-համայն հասարակություն» սկզբունքը ՀՀ կենսաբազմազանության գործողությունների պլանի և Կունմին-Մոնրեալի կենսաբազմազանության գլոբալ շրջանակի իրականացման համար» զեկուցումը։

CEE Bankwatch Network-ի փորձագետ Անդրեյ Ռալիեֆի հանդես եկավ «Հայաստանի համար որքանո՞վ է հնարավոր մինչև 2030 թվականը պահպանության տակ առնել իր տարածքի 30%-ը. միջազգային պարտավորությունները և ներկա իրավիճակը» զեկուցմամբ։

 «Գենդերային հավասարության ինտեգրումը կենսաբազմազանության ծրագրում»  զեկուցմամբ հանդես եկավ «Հայ կանայք հանուն առողջության և առողջ շրջակա միջավայրի» ՀԿ-ի փորձագետ Էմմա Անախասյանը։

 

Յուրաքանչյուր զեկուցման հաջորդեց հարց ու պատասխան։

 

Ինգա Զարաֆյանը ներկայացրեց COP17-ում քաղհասարակության մասնակցության օրակարգի նախագիծը։ Որոշվեց շրջանառել այն աշխատաժողովի մասնակիցների միջև՝ հավաքագրելու առաջարկություններ և խմբավորելու ՀԿ-ների աշխատանքը COP17-ի նախապատրաստման, COP17-ի մասնակցության և COP17-ից հետո։  

Շարունակելի

Հունիս 18, 2026 at 15:38

Աշխարհի երեխաների գրեթե կեսը՝ շուրջ 1.1 միլիարդ երեխա, այսօր ենթարկվում է առնվազն երեք համաժամանակյա կլիմայական վտանգի ազդեցությանը, ինչը վտանգում է նրանց առողջությունը, կրթությունը և անգամ կյանքը։ Այս մասին նշվում է ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի այսօր հրապարակված «Երեխաների կլիմայական ռիսկերի զեկույց – 2026» նոր զեկույցում (Children’s Climate Risk Report 2026)։ Վերջինս նաև նախազգուշացնում է, որ աշխարհում գրեթե յուրաքանչյուր երեխա առերեսվում է առնվազն մեկ կլիմայական վտանգի, մինչդեռ ավելի քան 4 միլիոն երեխա կարող է միաժամանակ ենթարկվել մինչև վեց կլիմայական վտանգի։

«Երեխաների կլիմայական ռիսկերի զեկույց – 2026թ.»-ը  հիմնված է վերջին հասանելի տվյալների վրա և քարտեզագրում է այն ութ ամենատարածված վտանգները, որոնց բախվում են երեխաները: Դրանք են՝ ափամերձ ջրհեղեղներ, երաշտներ, ծայրահեղ շոգ, հրդեհներ, ջերմային ալիքներ, գետերի վարարումից առաջացող ջրհեղեղներ, ավազի և փոշու փոթորիկներ, ինչպես նաև արևադարձային փոթորիկներ։ Առաջին անգամ զեկույցը հստակ ցույց է տալիս, թե որտեղ և ինչ ինտենսիվությամբ են բազմաթիվ և փոխկապակցված կլիմայական վտանգները ազդում երեխաների ու նրանց համար կենսական նշանակություն ունեցող սոցիալական ծառայությունների վրա, ինչպես նաև մատնանշում է այն գործնական քայլերը, որոնք կառավարությունները կարող են ձեռնարկել՝ այդ մարտահրավերներն հասցեագրելու համար։

«Ջերմային ալիքները, անտառային հրդեհները, երաշտներն ու ջրհեղեղները շարունակում են խաթարել երեխաների կյանքը», – ասել է ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի գործադիր տնօրեն Քեթրին Ռասըլը։ «Այսօր աշխարհի երեխաների կեսն ապրում է առնվազն երեք համաժամանակյա կլիմայական վտանգի պայմաններում, որոնք ազդում են նրանց առօրյա կյանքի վրա»։

Զեկույցի համաձայն՝ կլիմայական վտանգների ամենատարածված համադրությունը երաշտն է, ծայրահեղ շոգը և ջերմային ալիքները։ Ավելի քան 296 միլիոն երեխա ապրում է այնպիսի վայրերում, որտեղ այս երեք վտանգները միաժամանակ առկա են։

Երկրորդ ամենատարածված համադրությունը՝ երաշտը, ծայրահեղ շոգը և արևադարձային փոթորիկները, վտանգի տակ է դնում ավելի քան 115 միլիոն երեխայի ամբողջ աշխարհում։ Կլիմայական փոփոխությունների հետևանքներից ամենաշատ տուժած Աֆրիկայի Սահել տարածաշրջանում ավելի քան 4 միլիոն երեխա միաժամանակ բախվում է ջերմային ալիքների, ծայրահեղ շոգի և ավազի ու փոշու փոթորիկների ազդեցության։ Իսկ Ասիայի մի շարք երկրներում, այդ թվում՝ Բանգլադեշում, Մյանմայում և Պակիստանում, երեխաները միաժամանակ ենթարկվում են ավելի մեծ թվով կլիմայական ռիսկերի և ավելի բարձր ինտենսիվությամբ, քան աշխարհի որևէ այլ վայրում։

Բարձր եկամուտ ունեցող երկրները նույնպես պաշտպանված չեն համաժամանակյա կլիմայական ցնցումներից։ Օրինակ՝ Իտալիայում ավելի քան 6 միլիոն երեխա ենթարկվում է երկարատև ջերմային ալիքների և երաշտի ազդեցությանը։ Միևնույն ժամանակ Իտալիայի փորձը ցույց է տալիս, որ կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու ուղղությամբ ներդրումները կարող են նվազեցնել երեխաների առջև ծառացած որոշ ռիսկեր, թեև կլիմայական ճգնաժամի խորացման պայմաններում անհրաժեշտ են ավելի վճռական գործողություններ։

Բացի ութ ամենահաճախ հանդիպող կլիմայական վտանգներից զեկույցը գնահատում է նաև երեխաների առնչությունը օդի աղտոտվածությանը և մալարիային՝ երկու ռիսկ, որոնք հատկապես զգայուն են կլիմայի փոփոխության հետևանքների նկատմամբ։ Տվյալները ցույց են տալիս, որ օդի աղտոտվածությունը ազդում է գրեթե բոլոր երեխաների վրա ամբողջ աշխարհում, մինչդեռ 1 միլիարդ երեխա ենթարկվում է մալարիայի վտանգին՝ հավելյալ ռիսկ ստեղծելով այն երեխաների համար, որոնք արդեն իսկ բախվում են բազմաթիվ կլիմայական վտանգների։

Զեկույցը անդրադառնում է երեխաների առջև ծառացած ռիսկերը վերլուծելու մեթոդաբանությանը, որը հաշվի է առնում կլիմայական վտանգների ազդեցությունը, դրանց առնչվելու հավանականությունը, ինչպես նաև երեխաների խոցելիության աստիճանը՝ հաշվի առնելով առողջապահական, կրթական, ջրամատակարարման և այլ կենսական ծառայությունների հասանելիությունը։

Զեկույցը նախազգուշացնում է, որ եթե անհապաղ քայլեր չձեռնարկվեն ջերմոցային գազերի արտանետումները նվազեցնելու ուղղությամբ, կլիմայական վտանգներն ավելի հաճախակի և ավելի ուժգին կդառնան՝ մեծացնելով ճնշումը պետական համակարգերի և բյուջեների վրա և վտանգելով երեխաների բարեկեցությունը։

Երեխայի իրավունքները կլիմայական սպառնալիքներից պաշտպանելու և շրջակա միջավայրի փոփոխություններին հարմարվելու նպատակով ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը կոչ է անում կառավարություններին, գործարար շրջանակներին և մյուս գործընկերներին՝

• Նվազեցնել արտանետումները և ձեռնարկել հավակնոտ քայլեր՝ ստանձնած միջազգային պարտավորությունները կյանքի կոչելու ուղղությամբ՝ առաջնորդվելով արդիական գիտահեն ապացույցներով: Սա ներառում է հանածո վառելիքից արագ և փուլային հրաժարումը, ինչպես նաև արդար անցումը դեպի վերականգնվող էներգիայի աղբյուրներ։
• Պաշտպանել երեխաներին ներառական կլիմայական հարմարվողականության, աղետների ռիսկի նվազեցման և կորուստներին ու վնասներին արձագանքման միջոցով՝ առաջնահերթություն տալով սոցիալական ծառայությունների դիմակայունությանը։ Անհրաժեշտ է ապահովել, որ երեխաների և նրանց համար կենսական նշանակություն ունեցող ծառայությունները ներառվեն ազգային հարմարվողականության ծրագրերում, ոլորտային ռազմավարություններում, աղետների ռիսկի կառավարման, պատրաստվածության և արձագանքման ծրագրերում։ Սա ենթադրում է, օրինակ, անվտանգ և կանաչ կրթական միջավայրերի ստեղծում, կլիմայական ազդեցությունների նկատմամբ դիմակայուն առողջապահական ծառայությունների զարգացում, երեխաների պարենային անվտանգության ապահովում, բազմավտանգ վաղ նախազգուշացման համակարգերի ներդրում, որոնք արդյունավետ կպաշտպանեն երեխաներին և հասանելի կդարձնեն նրանց համար կենսական նշանակություն ունեցող ծառայությունները, ինչպես նաև ջրամատակարարման, սանիտարահիգիենիկ ծառայությունների և սոցիալական պաշտպանության համակարգերի ամրապնդում։
• Ընդլայնել երեխաների և երիտասարդների բովանդակային մասնակցությունը կլիմայական որոշումներում և գործողություններում՝ ներդրումներ կատարելով կլիմայական կրթության, գիտելիքի և հմտությունների զարգացման մեջ, ինչպես նաև ամրապնդելով որոշում կայացնողների և մասնագետների կարողությունները՝ հարգելու երեխաների՝ լսված լինելու, կարծիք արտահայտելու և իրենց կյանքին առնչվող որոշումներին մասնակցելու իրավունքները։

«Երեխաների կլիմայական ռիսկերի զեկույց – 2026թ.» գնահատում է այն ութ ամենատարածված վտանգները, որոնց ենթարկվում են երեխաները, այն է՝ ափամերձ ջրհեղեղներ, երաշտներ, ծայրահեղ շոգ, հրդեհներ, ջերմային ալիքներ, գետերի վարարումից առաջացող ջրհեղեղներ, ավազի և փոշու փոթորիկներ, ինչպես նաև արևադարձային փոթորիկներ։ Զեկույցում դիտարկվում են նաև կլիմայի փոփոխության նկատմամբ զգայուն երկու լրացուցիչ ռիսկեր՝ օդի աղտոտվածությունը և փոխանցողներով պայմանավորված հիվանդությունները։ Միաժամանակ, հաշվի են առնվում երեխաների խոցելիության յոթ հիմնական չափորոշիչներ՝ ջուր, սանիտարահիգիենիկ պայմաններ, սնուցում, երեխայի պաշտպանություն, առողջապահություն, կրթություն, աղքատություն և կյանքի պահպանում։

Իրավիճակը Հայաստանում՝

• Ավելի քան 580,000 երեխա ենթարկվում է կլիմայական առնվազն երկու վտանգի ազդեցության, իսկ շուրջ 30,000 երեխա՝ կլիմայական առնվազն երեք վտանգի։
• Ավելի քան 650,000 երեխա ենթարկվում է օդերևութաբանական երաշտի, ավելի քան 375,000-ը՝ գյուղատնտեսական երաշտի, 460,000-ը՝ հաճախակի ջերմային ալիքների, իսկ շուրջ 20,000-ը՝ գետերի վարարումից առաջացող ջրհեղեղների ազդեցության։
• Ավելի քան 668,000 երեխա ենթարկվում է օդի աղտոտվածության ազդեցության։

Աշխարհի երեխաների գրեթե կեսը՝ շուրջ 1.1 միլիարդ երեխա, այսօր ենթարկվում է առնվազն երեք համաժամանակյա կլիմայական վտանգի ազդեցությանը, ինչը վտանգում է նրանց առողջությունը, կրթությունը և անգամ կյանքը։ Այս մասին նշվում է ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի այսօր հրապարակված «Երեխաների կլիմայական ռիսկերի զեկույց – 2026» նոր զեկույցում (Children’s Climate Risk Report 2026)։ Վերջինս նաև նախազգուշացնում է, որ աշխարհում գրեթե յուրաքանչյուր երեխա առերեսվում է առնվազն մեկ կլիմայական վտանգի, մինչդեռ ավելի քան 4 միլիոն երեխա կարող է միաժամանակ ենթարկվել մինչև վեց կլիմայական վտանգի։

«Երեխաների կլիմայական ռիսկերի զեկույց – 2026թ.»-ը  հիմնված է վերջին հասանելի տվյալների վրա և քարտեզագրում է այն ութ ամենատարածված վտանգները, որոնց բախվում են երեխաները: Դրանք են՝ ափամերձ ջրհեղեղներ, երաշտներ, ծայրահեղ շոգ, հրդեհներ, ջերմային ալիքներ, գետերի վարարումից առաջացող ջրհեղեղներ, ավազի և փոշու փոթորիկներ, ինչպես նաև արևադարձային փոթորիկներ։ Առաջին անգամ զեկույցը հստակ ցույց է տալիս, թե որտեղ և ինչ ինտենսիվությամբ են բազմաթիվ և փոխկապակցված կլիմայական վտանգները ազդում երեխաների ու նրանց համար կենսական նշանակություն ունեցող սոցիալական ծառայությունների վրա, ինչպես նաև մատնանշում է այն գործնական քայլերը, որոնք կառավարությունները կարող են ձեռնարկել՝ այդ մարտահրավերներն հասցեագրելու համար։

«Ջերմային ալիքները, անտառային հրդեհները, երաշտներն ու ջրհեղեղները շարունակում են խաթարել երեխաների կյանքը», – ասել է ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի գործադիր տնօրեն Քեթրին Ռասըլը։ «Այսօր աշխարհի երեխաների կեսն ապրում է առնվազն երեք համաժամանակյա կլիմայական վտանգի պայմաններում, որոնք ազդում են նրանց առօրյա կյանքի վրա»։

Զեկույցի համաձայն՝ կլիմայական վտանգների ամենատարածված համադրությունը երաշտն է, ծայրահեղ շոգը և ջերմային ալիքները։ Ավելի քան 296 միլիոն երեխա ապրում է այնպիսի վայրերում, որտեղ այս երեք վտանգները միաժամանակ առկա են։

Երկրորդ ամենատարածված համադրությունը՝ երաշտը, ծայրահեղ շոգը և արևադարձային փոթորիկները, վտանգի տակ է դնում ավելի քան 115 միլիոն երեխայի ամբողջ աշխարհում։ Կլիմայական փոփոխությունների հետևանքներից ամենաշատ տուժած Աֆրիկայի Սահել տարածաշրջանում ավելի քան 4 միլիոն երեխա միաժամանակ բախվում է ջերմային ալիքների, ծայրահեղ շոգի և ավազի ու փոշու փոթորիկների ազդեցության։ Իսկ Ասիայի մի շարք երկրներում, այդ թվում՝ Բանգլադեշում, Մյանմայում և Պակիստանում, երեխաները միաժամանակ ենթարկվում են ավելի մեծ թվով կլիմայական ռիսկերի և ավելի բարձր ինտենսիվությամբ, քան աշխարհի որևէ այլ վայրում։

Բարձր եկամուտ ունեցող երկրները նույնպես պաշտպանված չեն համաժամանակյա կլիմայական ցնցումներից։ Օրինակ՝ Իտալիայում ավելի քան 6 միլիոն երեխա ենթարկվում է երկարատև ջերմային ալիքների և երաշտի ազդեցությանը։ Միևնույն ժամանակ Իտալիայի փորձը ցույց է տալիս, որ կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու ուղղությամբ ներդրումները կարող են նվազեցնել երեխաների առջև ծառացած որոշ ռիսկեր, թեև կլիմայական ճգնաժամի խորացման պայմաններում անհրաժեշտ են ավելի վճռական գործողություններ։

Բացի ութ ամենահաճախ հանդիպող կլիմայական վտանգներից զեկույցը գնահատում է նաև երեխաների առնչությունը օդի աղտոտվածությանը և մալարիային՝ երկու ռիսկ, որոնք հատկապես զգայուն են կլիմայի փոփոխության հետևանքների նկատմամբ։ Տվյալները ցույց են տալիս, որ օդի աղտոտվածությունը ազդում է գրեթե բոլոր երեխաների վրա ամբողջ աշխարհում, մինչդեռ 1 միլիարդ երեխա ենթարկվում է մալարիայի վտանգին՝ հավելյալ ռիսկ ստեղծելով այն երեխաների համար, որոնք արդեն իսկ բախվում են բազմաթիվ կլիմայական վտանգների։

Զեկույցը անդրադառնում է երեխաների առջև ծառացած ռիսկերը վերլուծելու մեթոդաբանությանը, որը հաշվի է առնում կլիմայական վտանգների ազդեցությունը, դրանց առնչվելու հավանականությունը, ինչպես նաև երեխաների խոցելիության աստիճանը՝ հաշվի առնելով առողջապահական, կրթական, ջրամատակարարման և այլ կենսական ծառայությունների հասանելիությունը։

Զեկույցը նախազգուշացնում է, որ եթե անհապաղ քայլեր չձեռնարկվեն ջերմոցային գազերի արտանետումները նվազեցնելու ուղղությամբ, կլիմայական վտանգներն ավելի հաճախակի և ավելի ուժգին կդառնան՝ մեծացնելով ճնշումը պետական համակարգերի և բյուջեների վրա և վտանգելով երեխաների բարեկեցությունը։

Երեխայի իրավունքները կլիմայական սպառնալիքներից պաշտպանելու և շրջակա միջավայրի փոփոխություններին հարմարվելու նպատակով ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը կոչ է անում կառավարություններին, գործարար շրջանակներին և մյուս գործընկերներին՝

• Նվազեցնել արտանետումները և ձեռնարկել հավակնոտ քայլեր՝ ստանձնած միջազգային պարտավորությունները կյանքի կոչելու ուղղությամբ՝ առաջնորդվելով արդիական գիտահեն ապացույցներով: Սա ներառում է հանածո վառելիքից արագ և փուլային հրաժարումը, ինչպես նաև արդար անցումը դեպի վերականգնվող էներգիայի աղբյուրներ։
• Պաշտպանել երեխաներին ներառական կլիմայական հարմարվողականության, աղետների ռիսկի նվազեցման և կորուստներին ու վնասներին արձագանքման միջոցով՝ առաջնահերթություն տալով սոցիալական ծառայությունների դիմակայունությանը։ Անհրաժեշտ է ապահովել, որ երեխաների և նրանց համար կենսական նշանակություն ունեցող ծառայությունները ներառվեն ազգային հարմարվողականության ծրագրերում, ոլորտային ռազմավարություններում, աղետների ռիսկի կառավարման, պատրաստվածության և արձագանքման ծրագրերում։ Սա ենթադրում է, օրինակ, անվտանգ և կանաչ կրթական միջավայրերի ստեղծում, կլիմայական ազդեցությունների նկատմամբ դիմակայուն առողջապահական ծառայությունների զարգացում, երեխաների պարենային անվտանգության ապահովում, բազմավտանգ վաղ նախազգուշացման համակարգերի ներդրում, որոնք արդյունավետ կպաշտպանեն երեխաներին և հասանելի կդարձնեն նրանց համար կենսական նշանակություն ունեցող ծառայությունները, ինչպես նաև ջրամատակարարման, սանիտարահիգիենիկ ծառայությունների և սոցիալական պաշտպանության համակարգերի ամրապնդում։
• Ընդլայնել երեխաների և երիտասարդների բովանդակային մասնակցությունը կլիմայական որոշումներում և գործողություններում՝ ներդրումներ կատարելով կլիմայական կրթության, գիտելիքի և հմտությունների զարգացման մեջ, ինչպես նաև ամրապնդելով որոշում կայացնողների և մասնագետների կարողությունները՝ հարգելու երեխաների՝ լսված լինելու, կարծիք արտահայտելու և իրենց կյանքին առնչվող որոշումներին մասնակցելու իրավունքները։

«Երեխաների կլիմայական ռիսկերի զեկույց – 2026թ.» գնահատում է այն ութ ամենատարածված վտանգները, որոնց ենթարկվում են երեխաները, այն է՝ ափամերձ ջրհեղեղներ, երաշտներ, ծայրահեղ շոգ, հրդեհներ, ջերմային ալիքներ, գետերի վարարումից առաջացող ջրհեղեղներ, ավազի և փոշու փոթորիկներ, ինչպես նաև արևադարձային փոթորիկներ։ Զեկույցում դիտարկվում են նաև կլիմայի փոփոխության նկատմամբ զգայուն երկու լրացուցիչ ռիսկեր՝ օդի աղտոտվածությունը և փոխանցողներով պայմանավորված հիվանդությունները։ Միաժամանակ, հաշվի են առնվում երեխաների խոցելիության յոթ հիմնական չափորոշիչներ՝ ջուր, սանիտարահիգիենիկ պայմաններ, սնուցում, երեխայի պաշտպանություն, առողջապահություն, կրթություն, աղքատություն և կյանքի պահպանում։

Իրավիճակը Հայաստանում՝

• Ավելի քան 580,000 երեխա ենթարկվում է կլիմայական առնվազն երկու վտանգի ազդեցության, իսկ շուրջ 30,000 երեխա՝ կլիմայական առնվազն երեք վտանգի։
• Ավելի քան 650,000 երեխա ենթարկվում է օդերևութաբանական երաշտի, ավելի քան 375,000-ը՝ գյուղատնտեսական երաշտի, 460,000-ը՝ հաճախակի ջերմային ալիքների, իսկ շուրջ 20,000-ը՝ գետերի վարարումից առաջացող ջրհեղեղների ազդեցության։
• Ավելի քան 668,000 երեխա ենթարկվում է օդի աղտոտվածության ազդեցության։

Աշխարհի երեխաների գրեթե կեսը՝ շուրջ 1.1 միլիարդ երեխա, այսօր ենթարկվում է առնվազն երեք համաժամանակյա կլիմայական վտանգի ազդեցությանը, ինչը վտանգում է նրանց առողջությունը, կրթությունը և անգամ կյանքը։ Այս մասին նշվում է ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի այսօր հրապարակված «Երեխաների կլիմայական ռիսկերի զեկույց – 2026» նոր զեկույցում (Children’s Climate Risk Report 2026)։ Վերջինս նաև նախազգուշացնում է, որ աշխարհում գրեթե յուրաքանչյուր երեխա առերեսվում է առնվազն մեկ կլիմայական վտանգի, մինչդեռ ավելի քան 4 միլիոն երեխա կարող է միաժամանակ ենթարկվել մինչև վեց կլիմայական վտանգի։

«Երեխաների կլիմայական ռիսկերի զեկույց – 2026թ.»-ը  հիմնված է վերջին հասանելի տվյալների վրա և քարտեզագրում է այն ութ ամենատարածված վտանգները, որոնց բախվում են երեխաները: Դրանք են՝ ափամերձ ջրհեղեղներ, երաշտներ, ծայրահեղ շոգ, հրդեհներ, ջերմային ալիքներ, գետերի վարարումից առաջացող ջրհեղեղներ, ավազի և փոշու փոթորիկներ, ինչպես նաև արևադարձային փոթորիկներ։ Առաջին անգամ զեկույցը հստակ ցույց է տալիս, թե որտեղ և ինչ ինտենսիվությամբ են բազմաթիվ և փոխկապակցված կլիմայական վտանգները ազդում երեխաների ու նրանց համար կենսական նշանակություն ունեցող սոցիալական ծառայությունների վրա, ինչպես նաև մատնանշում է այն գործնական քայլերը, որոնք կառավարությունները կարող են ձեռնարկել՝ այդ մարտահրավերներն հասցեագրելու համար։

«Ջերմային ալիքները, անտառային հրդեհները, երաշտներն ու ջրհեղեղները շարունակում են խաթարել երեխաների կյանքը», – ասել է ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի գործադիր տնօրեն Քեթրին Ռասըլը։ «Այսօր աշխարհի երեխաների կեսն ապրում է առնվազն երեք համաժամանակյա կլիմայական վտանգի պայմաններում, որոնք ազդում են նրանց առօրյա կյանքի վրա»։

Զեկույցի համաձայն՝ կլիմայական վտանգների ամենատարածված համադրությունը երաշտն է, ծայրահեղ շոգը և ջերմային ալիքները։ Ավելի քան 296 միլիոն երեխա ապրում է այնպիսի վայրերում, որտեղ այս երեք վտանգները միաժամանակ առկա են։

Երկրորդ ամենատարածված համադրությունը՝ երաշտը, ծայրահեղ շոգը և արևադարձային փոթորիկները, վտանգի տակ է դնում ավելի քան 115 միլիոն երեխայի ամբողջ աշխարհում։ Կլիմայական փոփոխությունների հետևանքներից ամենաշատ տուժած Աֆրիկայի Սահել տարածաշրջանում ավելի քան 4 միլիոն երեխա միաժամանակ բախվում է ջերմային ալիքների, ծայրահեղ շոգի և ավազի ու փոշու փոթորիկների ազդեցության։ Իսկ Ասիայի մի շարք երկրներում, այդ թվում՝ Բանգլադեշում, Մյանմայում և Պակիստանում, երեխաները միաժամանակ ենթարկվում են ավելի մեծ թվով կլիմայական ռիսկերի և ավելի բարձր ինտենսիվությամբ, քան աշխարհի որևէ այլ վայրում։

Բարձր եկամուտ ունեցող երկրները նույնպես պաշտպանված չեն համաժամանակյա կլիմայական ցնցումներից։ Օրինակ՝ Իտալիայում ավելի քան 6 միլիոն երեխա ենթարկվում է երկարատև ջերմային ալիքների և երաշտի ազդեցությանը։ Միևնույն ժամանակ Իտալիայի փորձը ցույց է տալիս, որ կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու ուղղությամբ ներդրումները կարող են նվազեցնել երեխաների առջև ծառացած որոշ ռիսկեր, թեև կլիմայական ճգնաժամի խորացման պայմաններում անհրաժեշտ են ավելի վճռական գործողություններ։

Բացի ութ ամենահաճախ հանդիպող կլիմայական վտանգներից զեկույցը գնահատում է նաև երեխաների առնչությունը օդի աղտոտվածությանը և մալարիային՝ երկու ռիսկ, որոնք հատկապես զգայուն են կլիմայի փոփոխության հետևանքների նկատմամբ։ Տվյալները ցույց են տալիս, որ օդի աղտոտվածությունը ազդում է գրեթե բոլոր երեխաների վրա ամբողջ աշխարհում, մինչդեռ 1 միլիարդ երեխա ենթարկվում է մալարիայի վտանգին՝ հավելյալ ռիսկ ստեղծելով այն երեխաների համար, որոնք արդեն իսկ բախվում են բազմաթիվ կլիմայական վտանգների։

Զեկույցը անդրադառնում է երեխաների առջև ծառացած ռիսկերը վերլուծելու մեթոդաբանությանը, որը հաշվի է առնում կլիմայական վտանգների ազդեցությունը, դրանց առնչվելու հավանականությունը, ինչպես նաև երեխաների խոցելիության աստիճանը՝ հաշվի առնելով առողջապահական, կրթական, ջրամատակարարման և այլ կենսական ծառայությունների հասանելիությունը։

Զեկույցը նախազգուշացնում է, որ եթե անհապաղ քայլեր չձեռնարկվեն ջերմոցային գազերի արտանետումները նվազեցնելու ուղղությամբ, կլիմայական վտանգներն ավելի հաճախակի և ավելի ուժգին կդառնան՝ մեծացնելով ճնշումը պետական համակարգերի և բյուջեների վրա և վտանգելով երեխաների բարեկեցությունը։

Երեխայի իրավունքները կլիմայական սպառնալիքներից պաշտպանելու և շրջակա միջավայրի փոփոխություններին հարմարվելու նպատակով ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը կոչ է անում կառավարություններին, գործարար շրջանակներին և մյուս գործընկերներին՝

• Նվազեցնել արտանետումները և ձեռնարկել հավակնոտ քայլեր՝ ստանձնած միջազգային պարտավորությունները կյանքի կոչելու ուղղությամբ՝ առաջնորդվելով արդիական գիտահեն ապացույցներով: Սա ներառում է հանածո վառելիքից արագ և փուլային հրաժարումը, ինչպես նաև արդար անցումը դեպի վերականգնվող էներգիայի աղբյուրներ։
• Պաշտպանել երեխաներին ներառական կլիմայական հարմարվողականության, աղետների ռիսկի նվազեցման և կորուստներին ու վնասներին արձագանքման միջոցով՝ առաջնահերթություն տալով սոցիալական ծառայությունների դիմակայունությանը։ Անհրաժեշտ է ապահովել, որ երեխաների և նրանց համար կենսական նշանակություն ունեցող ծառայությունները ներառվեն ազգային հարմարվողականության ծրագրերում, ոլորտային ռազմավարություններում, աղետների ռիսկի կառավարման, պատրաստվածության և արձագանքման ծրագրերում։ Սա ենթադրում է, օրինակ, անվտանգ և կանաչ կրթական միջավայրերի ստեղծում, կլիմայական ազդեցությունների նկատմամբ դիմակայուն առողջապահական ծառայությունների զարգացում, երեխաների պարենային անվտանգության ապահովում, բազմավտանգ վաղ նախազգուշացման համակարգերի ներդրում, որոնք արդյունավետ կպաշտպանեն երեխաներին և հասանելի կդարձնեն նրանց համար կենսական նշանակություն ունեցող ծառայությունները, ինչպես նաև ջրամատակարարման, սանիտարահիգիենիկ ծառայությունների և սոցիալական պաշտպանության համակարգերի ամրապնդում։
• Ընդլայնել երեխաների և երիտասարդների բովանդակային մասնակցությունը կլիմայական որոշումներում և գործողություններում՝ ներդրումներ կատարելով կլիմայական կրթության, գիտելիքի և հմտությունների զարգացման մեջ, ինչպես նաև ամրապնդելով որոշում կայացնողների և մասնագետների կարողությունները՝ հարգելու երեխաների՝ լսված լինելու, կարծիք արտահայտելու և իրենց կյանքին առնչվող որոշումներին մասնակցելու իրավունքները։

«Երեխաների կլիմայական ռիսկերի զեկույց – 2026թ.» գնահատում է այն ութ ամենատարածված վտանգները, որոնց ենթարկվում են երեխաները, այն է՝ ափամերձ ջրհեղեղներ, երաշտներ, ծայրահեղ շոգ, հրդեհներ, ջերմային ալիքներ, գետերի վարարումից առաջացող ջրհեղեղներ, ավազի և փոշու փոթորիկներ, ինչպես նաև արևադարձային փոթորիկներ։ Զեկույցում դիտարկվում են նաև կլիմայի փոփոխության նկատմամբ զգայուն երկու լրացուցիչ ռիսկեր՝ օդի աղտոտվածությունը և փոխանցողներով պայմանավորված հիվանդությունները։ Միաժամանակ, հաշվի են առնվում երեխաների խոցելիության յոթ հիմնական չափորոշիչներ՝ ջուր, սանիտարահիգիենիկ պայմաններ, սնուցում, երեխայի պաշտպանություն, առողջապահություն, կրթություն, աղքատություն և կյանքի պահպանում։

Իրավիճակը Հայաստանում՝

• Ավելի քան 580,000 երեխա ենթարկվում է կլիմայական առնվազն երկու վտանգի ազդեցության, իսկ շուրջ 30,000 երեխա՝ կլիմայական առնվազն երեք վտանգի։
• Ավելի քան 650,000 երեխա ենթարկվում է օդերևութաբանական երաշտի, ավելի քան 375,000-ը՝ գյուղատնտեսական երաշտի, 460,000-ը՝ հաճախակի ջերմային ալիքների, իսկ շուրջ 20,000-ը՝ գետերի վարարումից առաջացող ջրհեղեղների ազդեցության։
• Ավելի քան 668,000 երեխա ենթարկվում է օդի աղտոտվածության ազդեցության։

Աշխարհի երեխաների գրեթե կեսը՝ շուրջ 1.1 միլիարդ երեխա, այսօր ենթարկվում է առնվազն երեք համաժամանակյա կլիմայական վտանգի ազդեցությանը, ինչը վտանգում է նրանց առողջությունը, կրթությունը և անգամ կյանքը։ Այս մասին նշվում է ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի այսօր հրապարակված «Երեխաների կլիմայական ռիսկերի զեկույց – 2026» նոր զեկույցում (Children’s Climate Risk Report 2026)։ Վերջինս նաև նախազգուշացնում է, որ աշխարհում գրեթե յուրաքանչյուր երեխա առերեսվում է առնվազն մեկ կլիմայական վտանգի, մինչդեռ ավելի քան 4 միլիոն երեխա կարող է միաժամանակ ենթարկվել մինչև վեց կլիմայական վտանգի։

«Երեխաների կլիմայական ռիսկերի զեկույց – 2026թ.»-ը  հիմնված է վերջին հասանելի տվյալների վրա և քարտեզագրում է այն ութ ամենատարածված վտանգները, որոնց բախվում են երեխաները: Դրանք են՝ ափամերձ ջրհեղեղներ, երաշտներ, ծայրահեղ շոգ, հրդեհներ, ջերմային ալիքներ, գետերի վարարումից առաջացող ջրհեղեղներ, ավազի և փոշու փոթորիկներ, ինչպես նաև արևադարձային փոթորիկներ։ Առաջին անգամ զեկույցը հստակ ցույց է տալիս, թե որտեղ և ինչ ինտենսիվությամբ են բազմաթիվ և փոխկապակցված կլիմայական վտանգները ազդում երեխաների ու նրանց համար կենսական նշանակություն ունեցող սոցիալական ծառայությունների վրա, ինչպես նաև մատնանշում է այն գործնական քայլերը, որոնք կառավարությունները կարող են ձեռնարկել՝ այդ մարտահրավերներն հասցեագրելու համար։

«Ջերմային ալիքները, անտառային հրդեհները, երաշտներն ու ջրհեղեղները շարունակում են խաթարել երեխաների կյանքը», – ասել է ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի գործադիր տնօրեն Քեթրին Ռասըլը։ «Այսօր աշխարհի երեխաների կեսն ապրում է առնվազն երեք համաժամանակյա կլիմայական վտանգի պայմաններում, որոնք ազդում են նրանց առօրյա կյանքի վրա»։

Զեկույցի համաձայն՝ կլիմայական վտանգների ամենատարածված համադրությունը երաշտն է, ծայրահեղ շոգը և ջերմային ալիքները։ Ավելի քան 296 միլիոն երեխա ապրում է այնպիսի վայրերում, որտեղ այս երեք վտանգները միաժամանակ առկա են։

Երկրորդ ամենատարածված համադրությունը՝ երաշտը, ծայրահեղ շոգը և արևադարձային փոթորիկները, վտանգի տակ է դնում ավելի քան 115 միլիոն երեխայի ամբողջ աշխարհում։ Կլիմայական փոփոխությունների հետևանքներից ամենաշատ տուժած Աֆրիկայի Սահել տարածաշրջանում ավելի քան 4 միլիոն երեխա միաժամանակ բախվում է ջերմային ալիքների, ծայրահեղ շոգի և ավազի ու փոշու փոթորիկների ազդեցության։ Իսկ Ասիայի մի շարք երկրներում, այդ թվում՝ Բանգլադեշում, Մյանմայում և Պակիստանում, երեխաները միաժամանակ ենթարկվում են ավելի մեծ թվով կլիմայական ռիսկերի և ավելի բարձր ինտենսիվությամբ, քան աշխարհի որևէ այլ վայրում։

Բարձր եկամուտ ունեցող երկրները նույնպես պաշտպանված չեն համաժամանակյա կլիմայական ցնցումներից։ Օրինակ՝ Իտալիայում ավելի քան 6 միլիոն երեխա ենթարկվում է երկարատև ջերմային ալիքների և երաշտի ազդեցությանը։ Միևնույն ժամանակ Իտալիայի փորձը ցույց է տալիս, որ կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու ուղղությամբ ներդրումները կարող են նվազեցնել երեխաների առջև ծառացած որոշ ռիսկեր, թեև կլիմայական ճգնաժամի խորացման պայմաններում անհրաժեշտ են ավելի վճռական գործողություններ։

Բացի ութ ամենահաճախ հանդիպող կլիմայական վտանգներից զեկույցը գնահատում է նաև երեխաների առնչությունը օդի աղտոտվածությանը և մալարիային՝ երկու ռիսկ, որոնք հատկապես զգայուն են կլիմայի փոփոխության հետևանքների նկատմամբ։ Տվյալները ցույց են տալիս, որ օդի աղտոտվածությունը ազդում է գրեթե բոլոր երեխաների վրա ամբողջ աշխարհում, մինչդեռ 1 միլիարդ երեխա ենթարկվում է մալարիայի վտանգին՝ հավելյալ ռիսկ ստեղծելով այն երեխաների համար, որոնք արդեն իսկ բախվում են բազմաթիվ կլիմայական վտանգների։

Զեկույցը անդրադառնում է երեխաների առջև ծառացած ռիսկերը վերլուծելու մեթոդաբանությանը, որը հաշվի է առնում կլիմայական վտանգների ազդեցությունը, դրանց առնչվելու հավանականությունը, ինչպես նաև երեխաների խոցելիության աստիճանը՝ հաշվի առնելով առողջապահական, կրթական, ջրամատակարարման և այլ կենսական ծառայությունների հասանելիությունը։

Զեկույցը նախազգուշացնում է, որ եթե անհապաղ քայլեր չձեռնարկվեն ջերմոցային գազերի արտանետումները նվազեցնելու ուղղությամբ, կլիմայական վտանգներն ավելի հաճախակի և ավելի ուժգին կդառնան՝ մեծացնելով ճնշումը պետական համակարգերի և բյուջեների վրա և վտանգելով երեխաների բարեկեցությունը։

Երեխայի իրավունքները կլիմայական սպառնալիքներից պաշտպանելու և շրջակա միջավայրի փոփոխություններին հարմարվելու նպատակով ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ը կոչ է անում կառավարություններին, գործարար շրջանակներին և մյուս գործընկերներին՝

• Նվազեցնել արտանետումները և ձեռնարկել հավակնոտ քայլեր՝ ստանձնած միջազգային պարտավորությունները կյանքի կոչելու ուղղությամբ՝ առաջնորդվելով արդիական գիտահեն ապացույցներով: Սա ներառում է հանածո վառելիքից արագ և փուլային հրաժարումը, ինչպես նաև արդար անցումը դեպի վերականգնվող էներգիայի աղբյուրներ։
• Պաշտպանել երեխաներին ներառական կլիմայական հարմարվողականության, աղետների ռիսկի նվազեցման և կորուստներին ու վնասներին արձագանքման միջոցով՝ առաջնահերթություն տալով սոցիալական ծառայությունների դիմակայունությանը։ Անհրաժեշտ է ապահովել, որ երեխաների և նրանց համար կենսական նշանակություն ունեցող ծառայությունները ներառվեն ազգային հարմարվողականության ծրագրերում, ոլորտային ռազմավարություններում, աղետների ռիսկի կառավարման, պատրաստվածության և արձագանքման ծրագրերում։ Սա ենթադրում է, օրինակ, անվտանգ և կանաչ կրթական միջավայրերի ստեղծում, կլիմայական ազդեցությունների նկատմամբ դիմակայուն առողջապահական ծառայությունների զարգացում, երեխաների պարենային անվտանգության ապահովում, բազմավտանգ վաղ նախազգուշացման համակարգերի ներդրում, որոնք արդյունավետ կպաշտպանեն երեխաներին և հասանելի կդարձնեն նրանց համար կենսական նշանակություն ունեցող ծառայությունները, ինչպես նաև ջրամատակարարման, սանիտարահիգիենիկ ծառայությունների և սոցիալական պաշտպանության համակարգերի ամրապնդում։
• Ընդլայնել երեխաների և երիտասարդների բովանդակային մասնակցությունը կլիմայական որոշումներում և գործողություններում՝ ներդրումներ կատարելով կլիմայական կրթության, գիտելիքի և հմտությունների զարգացման մեջ, ինչպես նաև ամրապնդելով որոշում կայացնողների և մասնագետների կարողությունները՝ հարգելու երեխաների՝ լսված լինելու, կարծիք արտահայտելու և իրենց կյանքին առնչվող որոշումներին մասնակցելու իրավունքները։

«Երեխաների կլիմայական ռիսկերի զեկույց – 2026թ.» գնահատում է այն ութ ամենատարածված վտանգները, որոնց ենթարկվում են երեխաները, այն է՝ ափամերձ ջրհեղեղներ, երաշտներ, ծայրահեղ շոգ, հրդեհներ, ջերմային ալիքներ, գետերի վարարումից առաջացող ջրհեղեղներ, ավազի և փոշու փոթորիկներ, ինչպես նաև արևադարձային փոթորիկներ։ Զեկույցում դիտարկվում են նաև կլիմայի փոփոխության նկատմամբ զգայուն երկու լրացուցիչ ռիսկեր՝ օդի աղտոտվածությունը և փոխանցողներով պայմանավորված հիվանդությունները։ Միաժամանակ, հաշվի են առնվում երեխաների խոցելիության յոթ հիմնական չափորոշիչներ՝ ջուր, սանիտարահիգիենիկ պայմաններ, սնուցում, երեխայի պաշտպանություն, առողջապահություն, կրթություն, աղքատություն և կյանքի պահպանում։

Իրավիճակը Հայաստանում՝

• Ավելի քան 580,000 երեխա ենթարկվում է կլիմայական առնվազն երկու վտանգի ազդեցության, իսկ շուրջ 30,000 երեխա՝ կլիմայական առնվազն երեք վտանգի։
• Ավելի քան 650,000 երեխա ենթարկվում է օդերևութաբանական երաշտի, ավելի քան 375,000-ը՝ գյուղատնտեսական երաշտի, 460,000-ը՝ հաճախակի ջերմային ալիքների, իսկ շուրջ 20,000-ը՝ գետերի վարարումից առաջացող ջրհեղեղների ազդեցության։
• Ավելի քան 668,000 երեխա ենթարկվում է օդի աղտոտվածության ազդեցության։