Category: Ecolur

2026թ. ապրիլի 30-ին ՀՀ-ում Շվեյցարիայի Համադաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան Անդրեա Բարբարա Բաումանը և Հայաստանում ՄԱԿ Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության (ՊԳԿ) ներկայացուցիչ Ռայմունդ Յելեն ստորագրեցին «Աջակցություն Հայաստանում անտառների ազգային մոնիթորինգի և գնահատման համակարգի ստեղծմանը» ծրագրի պայմանագիրը։ 

Ծրագիրը ֆինանսավորվում է Շվեյցարիայի զարգացման և համագործակցության գործակալության (SDC) կողմից և իրականացվում է ՊԳԿ-ի կողմից՝ ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության «Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի հետ համագործակցությամբ։

ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարի տեղակալ Արամ Մեյմարյանն իր ողջույնի խոսքում նշեց․ «Անտառների ազգային մոնիթորինգի և գնահատման համակարգի ստեղծումը կարևորագույն քայլ է Հայաստանի համար։ Վստահելի տվյալները մեզ հնարավորություն կտան կայացնել տեղեկացված որոշումներ, նպաստել անտառների կայուն կառավարմանը և առավել արդյունավետ կերպով արձագանքել կլիմայի փոփոխության մարտահրավերներին»։  

Հայաստանում Շվեյցարիայի դեսպան Անդրեա Բարբարա Բաումանն ընդգծեց գործընկերության նշանակությունն ու դրա երկարաժամկետ ազդեցությունը․  «Հայաստանում անտառների վերականգնում և կլիմայի փոփոխություն» ծրագրի միջոցով Շվեյցարիան աջակցում է Հայաստանին՝ կլիմայական գիտելիքների ամրապնդման, անտառային քաղաքականության և կառավարման գործելակերպերի բարելավման, ինչպես նաև կլիմայական ծառայությունների զարգացման ուղղությամբ։  Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության հետ այս համագործակցությունը ռազմավարական ներդրում է՝ աջակցելու Հայաստանին առավել կայուն և կլիմայական առումով դիմակայուն ապագայի ուղղությամբ առաջ շարժվելու համար, ինչպես նաև կատարելու միջազգային կլիմայական պարտավորությունները՝ Փարիզի համաձայնագրի և ՄԱԿ-ի կլիմայի փոփոխության շրջանակային կոնվենցիայի շրջանակներում»։  

Հայաստանում  Պարենի և գյուղատնտեսության կազմակերպության (ՊԳԿ) ներկայացուցիչ Ռայմունդ Յելեն նշեց․ «Ծրագրի շրջանակներում ՊԳԿ-ն Հայաստանին  է փոխանցում անտառների մոնիթորինգի և հաշվառման համակարգերի ոլորտում կուտակված գլոբալ փորձառությունը՝ աջակցելու երկրին ամուր ազգային կարողությունների ձևավորման և վստահելի տվյալների համակարգի հաստատման գործում, որը կուղղորդի քաղաքականությունների մշակմանը և կնպաստի Կայուն զարգացման նպատակների իրականացմանը»։  

Տվյալների համակարգերի ամրապնդումից բացի, ծրագիրը նաև կնպաստի ազգային կարողությունների զարգացմանը՝ աջակցելով Անտառների ազգային մոնիթորինգի մասնագիտացված ստորաբաժանման ստեղծմանն ու գործունեությանը։ Վերապատրաստման ծրագրերը, դաշտային աշխատանքները և գիտելիքի փոխանակման  միջոցառումները կապահովեն, որ ազգային կառույցները երկարաժամկետ հեռանկարում կարողանան ինքնուրույն և կայուն կերպով իրականացնել անտառների մոնիթորինգի գործընթացները։ 

Համակարգը նաև կիրականացնի անտառվերականգնման, անտառապատման և ագրոանտառային գործունեությունների մոնիթորինգ ամբողջ երկրի տարածքում՝ տրամադրելով կարևոր վերլուծական տվյալներ դրանց արդյունավետության վերաբերյալ ինչպես նաև աջակցելով հարմարվողական կառավարմանը։ Այն կնպաստի ապօրինի անտառահատումների դեմ պայքարին, էկոհամակարգերի դիմակայունության բարձրացմանը և անտառային ռեսուրսների, այդ թվում՝ ոչ փայտային անտառային արտադրանքի, կայուն օգտագործման խթանմանը։  

Հայաստանի անտառները, որոնք զբաղեցնում են երկրի ընդհանուր տարածքի մոտավորապես 11 տոկոսը, կենսական նշանակություն ունեն կենսաբազմազանության պահպանման, կլիմայի կարգավորման և գյուղական բնակչության կենսապահովման համար։ 

Հիմնական մարտահրավերներից մեկը վստահելի և արդիական անտառային տվյալների բացակայությունն է։ Հայաստանը 1980-ական թթ․ ի վեր չի իրականացրել անտառների ամբողջական հաշվառում (NFI), իսկ ինչ էլ որ կատարվել է, հիմնված է եղել հիմնականում անտառտնտեսության տվյալների ոչ արդիական հաշվառման մեթոդների, իսկ վերջին տարիներին նաև արբանյակային պատկերների վրա։ 

Արդիական տեղեկատվության պակասը սահմանափակել է երկրի կարողությունները՝ ապացույցների վրա հիմնված քաղաքականություններ մշակելու և կլիմայական ու բնապահպանական խնդիրներին արդյունավետ արձագանքելու համար։  

Նոր ստորագրված ծրագիրը նպատակ ունի հաղթահարել այս կարևոր բացը՝ ձևավորելով անտառների ազգային մոնիթորինգի և գնահատման (NFMA) վստահելի համակարգ, ինչպես նաև իրականացնել անտառների ազգային հաշվառման պարբերական փուլերը։ Դաշտային տվյալների հավաքագրման համադրումը ժամանակակից տեխնոլոգիաների հետ, ինչպիսիք են, օրինակ՝ հեռահար զոնդավորումը և աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերը (GIS), հնարավորություն կընձեռի ստանալ ճշգրիտ և համապարփակ տվյալներ անտառային ռեսուրսների վերաբերյալ՝ ներառյալ անտառածածկույթը, անտառների առողջության վիճակը, կենսաբազմազանությունը և ածխածնի կլանումը։   

Մայիս 05, 2026 at 13:17

Ջերմուկում հայտնաբերված կարմիրգրքյան գորշ արջի քոթոթները տեղափոխվել են ապաստարան։ Այս մասին հայտնում են Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմնից։

2026թ. մայիսի 4-ին, ժամը 13:00-ի սահմաններում Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմին ՀՀ ՆԳՆ համայնքային ոստիկանության գլխավոր վարչության Ջերմուկի բաժնից ստացվել է ահազանգ Վայոց ձորի մարզի Ջերմուկ քաղաքում՝ ճանապարհի բարձրացված հատվածի հենապատի վրա հայտնաբերված արջի 2 քոթոթի վերաբերյալ:

Տեսչական մարմնի աշխատակիցների անհապաղ արձագանքի արդյունքում դեպքի վայրում պարզվել է, որ անօգնական վայրի կենդանիները ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված գորշ արջի մոտ մեկ ամսական քոթոթներ են:

Արտաքին զննությամբ վայրի կենդանիների մոտ վնասվածքներ չեն հայտնաբերվել: Քոթոթների պատշաճ խնամքն ապահովելու և հետագայում նրանց վայրի բնություն վերադարձնելու նպատակով՝ կենդանիները տեղափոխվել են Վայրի բնության և մշակութային արժեքների պահպանման հիմնադրամի (FPWC) Ուրցաձորի կովկասյան կենսաբազմազանության ապաստարան։

Մայիս 05, 2026 at 12:45

Ջերմուկում հայտնաբերված կարմիրգրքյան գորշ արջի քոթոթները տեղափոխվել են ապաստարան։ Այս մասին հայտնում են Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմնից։

2026թ. մայիսի 4-ին, ժամը 13:00-ի սահմաններում Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմին ՀՀ ՆԳՆ համայնքային ոստիկանության գլխավոր վարչության Ջերմուկի բաժնից ստացվել է ահազանգ Վայոց ձորի մարզի Ջերմուկ քաղաքում՝ ճանապարհի բարձրացված հատվածի հենապատի վրա հայտնաբերված արջի 2 քոթոթի վերաբերյալ:

Տեսչական մարմնի աշխատակիցների անհապաղ արձագանքի արդյունքում դեպքի վայրում պարզվել է, որ անօգնական վայրի կենդանիները ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված գորշ արջի մոտ մեկ ամսական քոթոթներ են:

Արտաքին զննությամբ վայրի կենդանիների մոտ վնասվածքներ չեն հայտնաբերվել: Քոթոթների պատշաճ խնամքն ապահովելու և հետագայում նրանց վայրի բնություն վերադարձնելու նպատակով՝ կենդանիները տեղափոխվել են Վայրի բնության և մշակութային արժեքների պահպանման հիմնադրամի (FPWC) Ուրցաձորի կովկասյան կենսաբազմազանության ապաստարան։

Մայիս 05, 2026 at 12:45

Սևանա լճի մակարդակը սույն թվականի ապրիլի 29-ի դրությամբ կազմել է 1900.37 մ, ինչը 16 սմ-ով ցածր է նախորդ տարվա նույն օրվա ցուցանիշից՝ 1900․53 մ-ից։

Արփա-Սևան ջրատարով Սևանա լիճ տեղափոխված ջրի քանակն ապրիլի 28-ի դրությամբ կազմել է 35.028 միլիոն խմ։ Հրազդան ՀԷԿ-ի ջրանցքով Սևանա լճից ջուր բաց չի թողնվել։

2026 թվականի տարեսկզբին Սևանա լճի մակարդակը կազմել է 1900․22 մ։ Լճի մակարդակը սկսել է բարձրանալ փետրվարից։

Տվյալները վերցված են ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության «Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-

Ապրիլ 30, 2026 at 16:02

«Ծառերը մանրադիտակի տակ» փորձարարական, հեղինակային, էկոկրթական նախագիծը Հայաստանից ներկայացված առաջին նախագիծն է, որն անցել է Եվրոպական հանձնաժողովի #ForOurPlanet միջազգային մրցույթի եզրափակիչ փուլ։

«Մեծ փոփոխությունները սկսվում են փոքրից» կարգախոսով #ForOurPlanet 2026 մրցույթը միավորում է տարբեր երկրներից նախագծեր, որոնք բնապահպանական խնդիրների համար առաջարկում են իրական լուծումներ։

«Ծառերը մանրադիտակի տակ» նախագծի նպատակն է երեխաների շրջանում ձևավորել գիտակցված հոգատարություն և պատասխանատվություն Հայաստանի բնության նկատմամբ, բացահայտել Հայաստանի կենսաբազմազանության բացառիկությունը, ինչպես նաև խթանել երեխաների հետաքրքրությունը գիտության հանդեպ։ Նախագիծն իրականացվում է 2024թ-ից։ Գաղափարը էկոլոգ Նելլի Եղոյանինն է, ով 2023թ-ին հիմնադրել է էկոկրթարան, որը նպաստում է էկոկրթության տարածմանը Հայաստանում։

«Ինչպես յուրաքանչյուր ծնող ես ունեցել եմ երազանք, որ երեխաները սովորելու ընթացքում լինեն հետաքրքրված, լինեն երջանիկ, կենտրոնացած։ Գաղափարը շատ վաղուց կար, մտածում էի՝ ինչպես էկոլոգիան ներկայացնել հետաքրքիր նախագծի ձևով։ Այդպես ծնվեց «Ծառերը մանրադիտակի տակ» նախագծի գաղափարը։ Նախագիծն արշավի և աշխատարանի համադրություն է, որը բնության մեջ ենք իրականացնում։ Երեխաները բնության մեջ տեսնում են ծառը, շորշափում, հասկանում են՝ ինչպիսին է տերևը, պտուղը, ծաղիկը։ Երկրորդ մասն արդեն աշխատարան է։ Մենք տեղադրում ենք մեր շարժական սարքավորումները։ Երեխաները պատրաստի փորձանմուշներ են ուսումնասիրում մանրադիտակով, իրենց սեփական փորձանմուշն են պատրաստում և տեսնում են՝ ծառերը ներսից ինչպիսին են։ Տեսնում են, որ ծառն, իրոք, կենդանի օրգանիզմ է և մեզ շատ ասելու բաներ ունի։ Եվ եզրակացությունը թողնում ենք մասնակիցներին, որ իրենք եզրակացնեն, որ մենք պետք է պահպանենք, ներդաշնակ ապրենք ծառերի, բնության հետ, որովհետև մենք՝ ինքներս, բնության մաս ենք կազմում», – Էկոլուրի հետ զրույցում ասաց Նելլի Եղոյանը։

Մինչ այժմ ավելի քան 700 երեխա է մասնակցել «Ծառերը մանրադիտակի տակ» նախագծին, այդ թվում՝ Արցախից տեղահանված երեխաներ և վերականգնողական կենտրոնների սաներ։

Առաջիկայում Նելլի Եղոյանը նպատակ ունի ստեղծել Էկոկրթական այգի՝ հատուկ ուսումնական տարածք, որտեղ ներկայացված կլինեն Հայաստանի էնդեմիկ ծառատեսակները։

«Ես երազում եմ, որ մի օր յուրաքանչյուր երեխա տեսնի Հայաստանի ծառերն այնպես, ինչպես երբեք չի տեսել, և սովորի գնահատել ու պաշտպանել մեր բնությունը։ Երբ երեխաները հասկանում են բնությունը, շատ ավելի հավանական է, որ նրանք պաշտպանեն այն։ Եվ հենց այստեղից է սկսվում իրական փոփոխությունը», – ասաց Նելլի Եղոյանը։

#ForOurPlanet միջազգային մրցույթի հաղթողը որոշվելու է համակցված ձևաչափով՝ 50% հանրային քվեարկության և 50% ժյուրիի գնահատման հիման վրա։

Քվեարկելու համար անհրաժեշտ է անցնել հետևյալ հղումով առանց գրանցման և թողնել հավանում՝ Trees Under the Microscope: Bringing science and nature together in Armenia – Environment

Հանրային քվեարկությունը բաց է մինչև մայիսի 3-ը։

Ապրիլ 28, 2026 at 16:43

Երկրի օրվան ընդառաջ՝ ապրիլի 13-17-ը, «Կլիմայական մարտահրավերներն ու օդի աղտոտվածությունը» թեմայով միջոցառումներ են անցկացվել Վեդի, Հովտաշատ, Մուսալեռ, Ճամբարակ և Արաքս համայնքների դպրոցականների  համար։ Միջոցառումները կազմակերպվել են «Դասավանդի՛ր հանուն Հայաստանի» ծրագրի «Առաջնորդության շաբաթ» բաց միջոցառումների շրջանակներում:

Միջոցառումների նպատակն էր․

– զարգացնել մասնակիցների առաջնորդական կարողունակությունները՝ կլիմայական խնդիրների գիտակցման և լուծման համատեքստում

– խթանել պատասխանատվության զգացումը, նախաձեռնողականությունը և թիմային աշխատանքի հմտությունները՝ համագործակցային գործունեության միջոցով

– ձևավորել որոշումների կայացման կարողությունն՝ ուղղված համայնքի և շրջակա միջավայրի պահպանմանը։

Մասնավորապես Արաքս համայնքում անցկացված միջոցառումները ներկայացրել է ֆիզիկայի ուսուցչուհի Ռոզա Կարապետյանը։

Արաքս համայնքում իրականացվել է «Փրկենք կլիման, ապահովենք մաքուր ապագան» խորագրով միջոցառումը։ «Միջոցառումը կառուցված էր ակտիվ մասնակցության վրա, և դրա կարևոր առանձնահատկությունն այն էր, որ սովորողները հանդես են եկել ոչ միայն որպես քննարկման մասնակիցներ, այլև՝ որպես իրական գործողություններ նախաձեռնողներ»,- նշել է Ռոզա Կարապետյանը։

Աշակերտները մասնակցել են ծառատունկի։ «Ծառատունկի ընթացքում աշակերտները սկսել են հստակ հասկանալ, թե ինչու են ծառերը կարևոր ածխաթթու գազի կլանման և օդի մաքրման գործընթացում, և այդ գիտելիքն անմիջապես կապել իրենց գործողության հետ։ Այդ փորձառությունը ձևավորել է «ես կարող եմ ազդեցություն ունենալ» մտածողություն, որը կարևոր է պատասխանատու վարքագծի զարգացման համար»,- գրել է ֆիզիկայի ուսուցչուհին։

Բացի այդ, դպրոցականներն իրականացրել են հարցազրույցներ համայնքի բնակիչների հետ՝ պարզելու նրանց տեղեկացվածության մակարդակը օդի աղտոտվածության և կլիմայի փոփոխության վերաբերյալ։ Աշակերտները վերլուծել են հավաքագրած տեղեկատվությունը՝ պարզելով հասարակության տարբեր շերտերի վերաբերմունքը տվյալ խնդրի վերաբերյալ։ Այդպիսով զարգացել են նրանց հաղորդակցական կարողությունները, սոցիալական զգայունությունը և հետազոտական հմտությունները։

Աշակերտները մաքրել են իրենց շրջապատը, ինչի արդյունքում ավելի լավ են հասկացել շրջակա միջավայրի՝ կենցաղային աղբով աղտոտվածության խնդիրը և  իրենց ներդրման անմիջական արդյունքը։ «Այդ փորձառությունը նպաստեց աշխատանքի արժևորմանը, թիմային պատասխանատվության ձևավորմանը և այն գիտակցմանը, որ փոքր գործողությունները կարող են ունենալ տեսանելի ազդեցություն։

․․․Միջոցառման ավարտից հետո առավել արժեքավոր արդյունքներից մեկը, որ ես արձանագրեցի, վերաբերում էր ոչ միայն ձեռք բերված գիտելիքներին, այլև այն ներքին փոփոխություններին, որոնք սկսեցին ձևավորվել սովորողների մոտ։ Նրանց խոսքում և առաջարկներում հստակ երևում էր, որ ձևավորվել է նախաձեռնողականություն և գործողության պատրաստակամություն։ Նրանք այլևս չէին սահմանափակվում քննարկումներով, այլ փորձում էին մտածել հաջորդ քայլերի մասին։ Այս իմաստով կարելի է նշել, որ միջոցառումը «սերմանեց» ակտիվության և պատասխանատվության այնպիսի հիմք, որը կարող է շարունակական զարգացում ունենալ ժամանակի ընթացքում։

Հատկապես կարևոր է, որ սովորողները ինքնուրույն ձևակերպեցին իրենց հաջորդ քայլը՝ գյուղում աղբի տեսակավորման գործընթացի կազմակերպումը։ Այս նախաձեռնությունը, թեև առաջին հայացքից կարող է թվալ փոքր, սակայն իր մեջ պարունակում է լուրջ փոփոխության ներուժ։

Այս գործընթացը լիովին հաստատում է այն գաղափարը, որ յուրաքանչյուր փոփոխություն սկսվում է անհատից։ Երբ սովորողը սկսում է իրեն ընկալել որպես գործողության սուբյեկտ, այլ ոչ թե պարզապես դիտորդ, ձևավորվում է այն մտածողությունը, որը կարող է բերել իրական սոցիալական փոփոխությունների։

․․․

Հատկապես կարևոր եմ համարում այն, որ ձևավորվեց արժեքային այնպիսի համակարգ, որտեղ գերակշռում են բնության նկատմամբ հոգատարությունը, սոցիալական պատասխանատվությունը և համագործակցությունը։ Սովորողները սկսեցին ավելի հստակ գիտակցել իրենց կապը շրջակա միջավայրի հետ և իրենց դերակատարությունը դրա պահպանման գործում»,- նշել է Ռոզա Կարապետյանը։

Ապրիլ 28, 2026 at 13:15

Երևանի պետական համալսարանում ապրիլի 15-17-ին անցկացվեց «Կլիմայի փոփոխություն, արդարություն և մարդու իրավունքներ» միջազգային գիտաժողովը։ Այն կազմակերպել էր ԵՊՀ-ի եվրոպական ուսումնասիրությունների կենտրոնը («Գլոբալ կամպուս Կովկասի»)՝ «Գլոբալ կամպուս Կենտրոնական Ասիայի» և Ժան Մոնեի «Ժողովրդավարություն, մարդու իրավունքներ և անվտանգություն» եվրոպական հետազոտությունների գերազանցության կենտրոնի հետ համագործակցությամբ՝ «Right Livelihood» հիմնադրամի «Կլիմա և հակամարտություններ. հատուցում և կանխարգելում» ծրագրի շրջանակում։

Այս հոդվածը նվիրված է Կլիմայական դիմակայունության և անվտանգության հարցերին, որոնք քննարկվել են պանելային նիստի ընթացքում «Էկոլուր» տեղեկատվական ՀԿ-ի նախագահ Ինգա Զարաֆյանի, Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի տնօրեն Ալեն Գասպարյան Ամիրխանյանի և Թբիլիսիի պետական համալսարանի ներկայացուցիչ Նինո Լապիաշվիլի մասնակցությամբ։ Քննարկումը վարում էր ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Արդարադատությունը և լավ կառավարումը կայուն խաղաղության և զարգացման համար» ամբիոնի վարիչ Աննա Խվորոստյանկինան։

«Կլիմայական արդարության առանցքում մարդն է իր իրավունքներով և անվտանգությամբ։ Անվտանգությունը մարդու իրավունքների հիմնարար բաղադրիչն է»,- նշեց Ինգա Զարաֆյանը։ Ամենամեծ ռրսկերի մասին վարողի հարցին ի պատասխան Ինգա Զարաֆյանը նշեց մաքուր և անվտանգ ջրի հասանելիության խնդիրը։ Նա ընդգծեց, որ մի շարք համայնքներ բախվում են ջրի լուրջ խնդիրների, իսկ որոշ դեպքերում անգամ զրկվել են ջրից, ինչը բերում է սոցիալական լարվածության։ Ինգա Զարաֆյանի համոզմամբ՝ համայնքների հետ աշխատելու փորձը ցույց է տվել, որ բնակիչները լավ տեղեկացված են կլիմայական ռիսկերի մասին, քանի որ անմիջականորեն բախվում են խնդիրներին և վնաս կրում, սակայն տարբեր պատճառներով շարունակում են կիրառել ավանդական մոտեցումներ իրենց գործնեության և ամենօրյա կյանքում։ Կա և’ ռեսուրսների,  և’ ֆինանսների, և’ տեխնոլոգիաների պակաս։ Միևնույն ժամանակ, նրանց ձայնը միշտ չէ, որ լսելի է որոշում կայացնողների համար։

«Թեև գոյություն ունեն հանրային լսումների և գնահատման մեխանիզմներ, դրանք հաճախ չեն գործում արդյունավետ, հատկապես երբ բախվում են բիզնեսի շահերին։ Անհրաժեշտ է ապահովել, որ որոշումները հիմնվեն մասնագիտական գնահատականների և համայնքների բնակչության կարծիքների վրա, այլ ոչ թե միայն քաղաքական ազդեցությունների վրա» – նշեց նա։ 

Նա նաև կարևորեց անհատական, այլ ոչ թե կոլլեկտիվ  պատասխանատվությունը որոշման ընդունման գործընթացում` ընդգծելով, որ որոշումներ ընդունող յուրաքանչյուր անձ պետք է պատասխանատվություն կրի իր ստորագրության համար։

Անդրադառնալով պետական աջակցությանը՝ Ինգա Զարաֆյանը հիշեցրեց, որ վերջին տարիներին բնական աղետների դեպքում որոշ ծրագրեր իրականացվել են, սակայն դրանք հաճախ սահմանափակ են և չեն լուծում հիմնարար խնդիրները։ Նրա խոսքով՝ անհրաժեշտ են ոչ միայն պետական, այլև համայնքային և միջազգային համատեղ ջանքեր՝ կլիմայական ռիսկերին դիմակայելու համար։

Յակոբեան բնապահպանական կենտրոնի տնօրեն Ալեն Գասպարյան Ամիրխանյանն ընդգծեց, որ տարածաշրջանը գտնվում է Կուր-Արաքսի ավազանում, որտեղ ջրային համակարգերը փոխկապակցված են մի քանի երկրների միջև․ Թուրքիայից սկիզբ առնող Կուր գետը հոսում է Վրաստանով դեպի Ադրբեջան, իսկ Արաքսը, Թուրքիայի սահմաններից անցնելով, միանում է Կուրին։  Վերին հոսքերում կառուցվող խոշոր ջրամբարները կարող են զգալիորեն նվազեցնել Արաքսի ջրային հոսքը դեպի Հայաստան, ինչն ազդեցություն կունենա նաև հարևան երկրների վրա։

«Հայաստանը միակ երկիրն է, որի ամբողջ տարածքը գտնվում է Կուր-Արաքսի ավազանում։ Թեև տարածաշրջանը ընդհանուր առմամբ ջրով հարուստ է, իրականում կա ջրի կառավարման խնդիր․ ջուրը հաճախ օգտագործվում է անարդյունավետ, ինչը հանգեցնում է կորուստների», – նշեց նա։

Խնդիրը ոչ միայն կլիմայական է, այլ նաև կառավարման ու տարածաշրջանային համակարգման բացակայության։ «Մենք պետք է սովորենք ապրել ավելի քիչ ջրով․ սա իրականությունն է», – նշեց Ալեն Ամիրխանյանը։

Շատ երկրներում անվտանգության և շրջակա միջավայրի միջև կապը դեռևս թույլ է։ «Հաճախ ազգային անվտանգությունը սահմանափակվում է միայն սահմանային կամ արտաքին հարաբերություններով, մինչդեռ իրականում այն ներառում է նաև ներքին սպառնալիքները», – նշեց Ալեն Գասպարյան Ամիրխանյանը։

Նինո Լապիաշվիլին անրադարձավ Վրաստանում վերջին տարիներին կլիմայական խնդիրներին։ Նրա խոսքով՝ այս թեման լայն հասարակական քննարկման մաս դարձավ հատկապես 2023թ․ ողբերգական սողանքի դեպքից հետո։ «2023 թվականի օգոստոսի 3-ին Վրաստանի Շովի լեռնային հանգստավայրում տեղի ունեցած սողանքը հանգեցրեց առնվազն 32 մարդու մահվան և մեծ վնաս հասցրեց ենթակառուցվածքներին», – ասաց նա։ Այդ դեպքից հետո կլիմայական համատեքստը դարձավ հանրային և քաղաքական քննարկումների առարկա։

Նինո Լապիաշվիլին ընդգծեց, որ փորձագետների կողմից ուսումնասիրված դեպքերը ցույց են տալիս արագ արձագանքման մեխանիզմների բացակայություն, ինչը որոշ դեպքերում կարող էր կանխել ողբերգությունները։ «Եթե արագ արձագանքման համակարգերը պատշաճ գործեին, հնարավոր կլիներ կանխել այսպիսի դեպքը», – նշեց նա՝ հավելելով, որ դրանք ուղղակիորեն կապված են կլիմայական փոփոխությունների ազդեցությունների հետ։

Նինո Լապիաշվիլին ասաց, որ կլիմայի փոփոխությունը ոչ միայն սպառնալիք է ինքնին, այլ նաև ուժեղացնում է արդեն գոյություն ունեցող խոցելիությունները։ 

Ապրիլ 27, 2026 at 15:34

ՀՀ նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը ելույթ է ունեցել Աստանայում անցկացվող ՄԱԿ-ի տարածաշրջանային բնապահպանական գագաթնաժողովում:

ՀՀ նախագահը նշել է, որ Հայաստանն արդեն բախվում է կլիմայի փոփոխության լուրջ հետևանքներին, այն դեպքում, երբ համաշխարհային ջերմոցային գազերի արտանետումներին մեր ներդրումը կազմում է ընդամենը մոտ 0.02%։ «Վերջին տասնամյակների ընթացքում երկրում միջին ջերմաստիճանը բարձրացել է ավելի քան 1 աստիճան Ցելսիուսով և կանխատեսվում է, որ մինչև դարի կեսը կշարունակի աճել։ Կլիմայի փոփոխությունը հանգեցրել է առավել ծայրահեղ եղանակային երևույթների, ինչպիսիք են ջրհեղեղներն ու ջերմային ալիքները, որոնք առաջացնում են զգալի տնտեսական կորուստներ և սպառնում կենսապահովմանը։

Տեղումների նվազումը և սառցադաշտերի նահանջը նպաստում են ջրային ռեսուրսների սակավությանը։ Քաղցրահամ ջրի հասանելիությունը գնալով ավելի մեծ ճնշման տակ է հայտնվում, հատկապես գյուղական համայնքներում։ Ջրի սակավությունը սպառնում է խոցելի լեռնային էկոհամակարգերին, ազդում գյուղատնտեսության վրա և ընդհանուր առմամբ՝ մեր բնակչության բարեկեցության վրա:

Այս համատեքստում մենք ողջունում ենք Ղազախստանի նախաձեռնությունը՝ միջազգային գործընկերների հետ խորհրդակցություններ անցկացնելու ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման նպատակով համագործակցությունն ուժեղացնելու ուղղությամբ։ Հայաստանը ակտիվորեն կմասնակցի այդ խորհրդակցություններին։

Հայաստանը ցուցաբերում է պատասխանատվության բարձր զգացում և հանձնառություն՝ նպաստելու գլոբալ կլիմայական գործողություններին։ Մենք սահմանել ենք հավակնոտ նպատակներ՝ մինչև 2035 թվականը ջերմոցային գազերի արտանետումները նվազեցնելու 44%-ով՝ 1990 թվականի մակարդակի համեմատ՝ ներքին ջանքերի շնորհիվ, և մինչև 52%-ով՝ միջազգային աջակցության դեպքում։

Հայաստանը ստանձնում է այս պարտավորությունները՝ լիովին գիտակցելով իր ազգային հնարավորությունները և միջազգային համագործակցության կարևորությունը կլիմայի փոփոխության մեղմացման և հարմարվողականության առաջխաղացման գործում՝ առաջնորդվելով հավասարության և ընդհանուր, սակայն տարբերակված պատասխանատվությունների սկզբունքով։

Ջերմաստիճանի բարձրացումը կենսաբազմազանության կորստի հիմնական գործոններից է՝ ազդելով աշխարհի եզակի էկոհամակարգերի և էնդեմիկ տեսակների վրա՝ ունենալով խոր ազդեցություն մարդու առողջության, պարենային անվտանգության և տնտեսության վրա։ Հետևաբար չափազանց կարևոր է ընդլայնել գլոբալ ջանքերը կենսաբազմազանության պահպանության և կայուն օգտագործման ուղղությամբ», – ասել է ՀՀ նախագահը։

2026 թվականին Հայաստանը կհյուրընկալի Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի Կողմերի համաժողովի 17-րդ նիստը`COP17-ը։

«Սա արտացոլում է մեր փոքր երկրի ուժեղ հանձնառությունը՝ նպաստելու բնության պահպանության գլոբալ ջանքերին։ Հայաստանը անհամբերությամբ սպասում է այս տարվա հոկտեմբերին Երևանում ձեզ բոլորիդ ընդունելուն COP17-ի շրջանակում՝ գնահատելու մեր առաջընթացը և բացահայտելու ուղիներ՝ արագացնելու շրջակա միջավայրի վերականգնման և պաշտպանության ջանքերը ներկա և ապագա սերունդների համար։

Միջազգային համագործակցությունը, ֆինանսական ռեսուրսների մոբիլիզացումը, փորձի և տեխնոլոգիաների փոխանակումը շարունակում են մնալ առանցքային՝ փոխկապակցված էկոլոգիական խնդիրներին դիմակայելու, կլիմայական կայունությունն ուժեղացնելու, կայուն գյուղատնտեսությանը և պարենային անվտանգությանը աջակցելու, ինչպես նաև ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարումը խթանելու համար։

Հայաստանը պատրաստ է համագործակցել իր տարածաշրջանային և միջազգային գործընկերների հետ, կիսվել մեր փորձով և սովորել մյուսներից։ Միասին մենք կարող ենք պաշտպանել մեր Երկիր մոլորակը և ապահովել մեր հասարակությունների երկարաժամկետ կայունությունն ու բարեկեցությունը», – ասել է Վահագն Խաչատուրյանը:

Ապրիլ 22, 2026 at 17:54

Ապրիլի 22-ին աշխարհը նշում է Երկրի օրը։ Այս տարվա կարգախոսն է «Մեր ուժը, մեր մոլորակը»։ Նպատակն է ցույց տալ մարդկանց դերը շրջակա միջավայրի պահպանության գործում։

Հայաստանում Երկրի օրվա առթիվ Շրջակա միջավայրի նախարարության «Հայանտառ» ՊՈԱԿ-ի նախաձեռնությամբ հանրապետության մարզերում մեկնարկում է գարնանային ծառատնկման գործընթաց։ ՊՈԱԿ-ի կողմից տնկիներ կտրամադրվեն այն համայնքներին, որոնք ունեն կանաչ տարածքներն ընդլայնելու անհրաժեշտություն, ոռոգման հնարավորություն և պատրաստակամություն՝ տնկիների խնամքն ու պահպանումն ապահովելու համար։

Այս տարի տնկումները կիրականացվեն հիմնականում հացենու, սոճու, ուռենու տեսականիով։ Մարզերից ստացված տվյալների հիման վրա շուրջ 25000 տնկիներ կբաշխվեն ՊՈԱԿ-ի Վանաձորի, Տաշիրի, Հրազդանի «Անտառտնտեսություն» մասնաճյուղերից։

«Էկոլուր» տեղեկատվական ՀԿ-ի փոխնախագահ Վիկտորյա Բուռնազյանը և լրագրող Մոնիկա Երիցյանը Երկրի օրը նշեցին Երևանի Հայրապետ Հայրապետյանի անվան թիվ 78 հիմնական դպրոցի սաների հետ` անցկացնելով իրազեկման միջոցառում։

Վիկտորյա Բուռնազյանը դպրոցի աշակերտներին պատմեց օրվա կարևորության մասին, ներկայացրեց, թե որքան կարևոր է պահպանել Երկիր մոլորակի կենսաբազմազանությունը, թե ինչպես է կլիմայի փոփոխությունն ազդում կենսաբազմազանության վրա, ինչ բնական աղետներ են հնարավոր կլիմայի փոփոխության և կենսաբազմազանության կորստի  պայմաններում։ Այնուհետև, աշակերտները բնապահպանական խաղի միջոցով հիմնավորեցին անտառի պահպանման կարևորությունը կլիմայի փոփոխության մեղմման և հարմարվողականության, կենսաբազմազանության պահպանման, բնական աղետների ռիսկի մեղմման տեսանկյունից։

Երկիր մոլորակը տիեզերքում մարդկությանը հայտնի միակ մոլորակն է, որը բնակեցված է կենդանի օրգանիզմներով։ Երկիր մոլորակի շուրջ 70 տոկոսը ջուր է, 30 տոկոսը՝ ցամաք։ Արեգակից հեռավորությունը 149,6 միլիոն կմ է։ Արեգակի ճառագայթները Երկիր մոլորակ են հասնում 8 րոպեի ընթացքում։ Երկիր մոլորակի մակերեսը մշտապես փոխվում է հրաբուխների, երկրաշարժերի, էրոզիաների և եղանակի պատճառով։

Երկրի օրը սկիզբ է առել ԱՄՆ-ում 1970թ. և հետագայում վերածվել համաշխարհային շարժման, որը համախմբում է միլիոնավոր մարդկանց ամբողջ աշխարհում։ 2009թ. ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան պաշտոնապես հաստատեց Մայր Երկրի միջազգային օրը։

Ամեն տարի այդ օրը միլիոնավոր մարդիկ մասնակցում են տարաբնույթ բնապահպանական միջոցառումների՝ գիտաժողովների, ցուցահանդեսների, ծառատունկերի, շաբաթօրյակների և այլն։

Ապրիլ 22, 2026 at 15:59

Հայաստանը թարմացնում և բարեփոխում է իր բնապահպանական օրենսդրությունը Կենսաբազմազանության կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովին (COP 17) ընդառաջ։ Ապրիլի 18-ի նիստում ՀՀ կառավարությունը հավանություն է տվել  «Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծի և հարակից օրենքների նախագծերի փաթեթին։

Առաջարկվող օրենսդրական նախագծով Հայաստանը կունենա բնության հատուկ պահպանվող տարածքի (ԲՀՊՏ) նոր տեսակ՝ պահպանվող լանդշաֆտ։ Այս տարածքի նկարագրության մեջ նշված է․ «Պահպանվող լանդշաֆտ` մարդու գործունեության և բնական միջավայրերի փոխազդեցության արդյունքում ժամանակի ընթացքում ձևավորված բնապահպանական, մշակութային, գեղագիտական արժեք ներկայացնող առանձնացված տարածք, որտեղ բնական միջավայրի զարգացման գործընթացներն ընթանում են ակտիվ կառավարման միջամտությամբ և օգտագործվում են գիտական ուսումնասիրությունների, շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի իրականացման, էկոլոգիական կրթության և դաստիարակության, էկոլոգիական զբոսաշրջության և ռեկրեացիայի կազմակերպման, պատմամշակութային օբյեկտների վերականգնման, հողօգտագործման ավանդական ձևերի զարգացման նպատակներով և որի համար սահմանված է պահպանության հատուկ ռեժիմ»։ Պահպանվող լանդշաֆտում արգելվելու է ընդերքօգտագործում, երկրաբանական աշխատանքներ, անտառհատումներ, ջրօգտագործում որոշ բացառություններով և մի շարք այլ գործողություններ։ Պահպանվող լանդշաֆտ կատեգորիան սահմանված է «Բնության պահպանության միջազգային միության» (IUCN) կողմից։

Ամրագրվել է «Այլ արդյունավետ պահպանության միջոցառումների ներքո գտնվող աշխարհագրորեն սահմանված տարածք» (OECM) հասկացությունը։ Այն սահմանում է, որ OECM-ը բնության հատուկ պահպանվող տարածք չհանդիսացող աշխարհագրորեն սահմանված տարածք է, որի նկատմամբ չի կիրառվում ԲՀՊՏ-ների համար սույն օրենքով սահմանված հատուկ պահպանության և օգտագործման ռեժիմ, սակայն այս տարածքի կառավարման, տնօրինման կամ օգտագործման արդյունքում ապահովվում են կենսաբազմազանության բնական միջավայրում պահպանության դրական, կայուն և երկարաժամկետ արդյունքներ։ «OECM-ների ներառումը նպաստում է նաև Հայաստանի Հանրապետության կողմից ստանձնած միջազգային պարտավորությունների և գլոբալ նպատակների արդյունավետ իրականացմանը՝ մասնավորապես Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի շրջանակում և Կունմինգ–Մոնրեալի կենսաբազմազանության գլոբալ շրջանակի նպատակադրումների համատեքստում»,- նշված է օրենսդրական փաթեթի հիմնավորման մեջ։

Նախատեսվում է, որ տեղական ինքնակառավարման մարմինները պետք է ներգրավվեն բնության հատուկ պահպանվող տարածքների կառավարման գործընթացում։ ՏԻՄ-երը կարող են ստեղծել համայնքի վարչական սահմաններում գտնվող տեղական նշանակության բնության հատուկ պահպանվող տարածք, մշակեն դրա կանոնադրությունը և ապահովեն պահպանությունն ու մշտադիտարկումը, վճար սահմանեն այդ տարածք այցելության համար։

Օրենքի նախագծում ամրագրվել են բուսաբանական այգիների, դենդրոպարկերի և անտառպարկերի հասկացությունները, ստեղծվել դրանց կառավարման ու կանոնադրական կարգավորման իրավական հիմքերը։

Սահմանվել են ԲՀՊՏ-ների ստեղծման նպատակները և հիմքերը, կառավարման սկզբունքները, ԲՀՊՏ-ների կատեգորիաների խնդիրները։ Դասակարգվել են բնության հուշարձանները, սահմանվել են  ստեղծման չափանիշները և պահպանության ռեժիմը։
Ամրագրվել են արգելավայրի պահպանության և օգտագործման ռեժիմի առանձնահատկությունները, ԲՀՊՏ-ի պահպանման գոտու, էկոլոգիական միջանցքի և էկոլոգիական ցանցի, ինչպես նաև վավերացված բնապահպանական միջազգային պայմանագրերի հիման վրա ստեղծվող արժեքավոր էկոհամակարգերի կառավարման սկզբունքները և պահպանության առանձնահատկությունները։ Կարգավորվել են կենսոլորտային տարածքի ստեղծման և կառավարման իրավահարաբերությունները։

Ապրիլ 22, 2026 at 14:43