ՀԱԿ անդամ Թելամն Պետրոսյանը գրել է.
Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության նախընտրական ծրագրում՝ եկեղեցու բարեփոխումների հակասահմանադրական կետերը:
ա) «Եկեղեցու փաստացի պետի հեռացում»
բ) «Կաթողիկոսական տեղապահի ընտրություն»
գ) «Կանոնադրության ընդունում՝ ֆինանսական և բարեվարքային վերահսկմամբ»
դ) «Կաթողիկոսի ընտրություն»
ա) «Եկեղեցու փաստացի պետի հեռացում» — հակասահմանադրական է
Այս դրույթը հակասում է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության մի քանի հիմնարար սկզբունքների․
1. Պետություն–եկեղեցի տարանջատում
Սահմանադրությամբ ամրագրված է, որ պետությունն ու եկեղեցին տարանջատված են։
Սա նշանակում է, որ պետությունը չի կարող միջամտել Հայ Առաքելական Եկեղեցի-ի ներքին կառավարմանը, այդ թվում՝ ղեկավարի նշանակման կամ հեռացման հարցերին։
բ) «Կաթողիկոսական տեղապահի ընտրություն» — հակասահմանադրական է
1.«Կաթողիկոսական տեղապահի ընտրությունը» պետական կամ քաղաքական նախաձեռնությամբ նշանակում է, որ պետությունը փորձում է ուղղակիորեն ներգրավվել Հայ Առաքելական Եկեղեցի-ի ներքին կառավարման գործընթացում, ինչը անթույլատրելի է։
2.Եկեղեցու ներքին ինքնավարության խախտում
Կաթողիկոսական տեղապահը եկեղեցական ինստիտուտ է, որի նշանակումը կամ ընտրությունը պետք է կատարվի բացառապես եկեղեցու կանոններով և մարմինների կողմից։
Պետության մասնակցությունը այս գործընթացին խախտում է եկեղեցու ինքնակառավարման իրավունքը
3.Լիազորությունների բացակայություն
Պետական մարմինները չունեն որևէ իրավասություն՝ նախաձեռնելու կամ վերահսկելու նման ընտրություն։
Այսինքն՝ սա իրավական դաշտից դուրս գործողություն է և հակասում է
4.Կրոնական ազատությունների սահմանափակում
պետությունը սկսում է ազդել եկեղեցու ղեկավարության ձևավորման վրա, դա կարող է ընկալվել որպես միջամտություն հավատացյալների կրոնական կյանքին և կառույցներին, ինչը հակասում է խղճի և դավանանքի ազատությանը։
գ) «Կանոնադրության ընդունում՝ ֆինանսական և բարեվարքային վերահսկմամբ»
Առաջին հայացքից այս կետը կարող է թվալ «կարգավորող» կամ «թափանցիկություն ապահովող», բայց իրականում այն պարունակում է լուրջ սահմանադրական խնդիրներ։
1. Ներքին կանոնակարգման վրա պետական միջամտություն
Կանոնադրությունը եկեղեցու ներքին հիմնարար փաստաթուղթն է, որը կարգավորում է՝
* կառավարման կառուցվածքը
* հոգևոր կարգապահությունը
* բարեվարքային նորմերը
Եթե այդ կանոնադրության «ընդունումը» կամ բովանդակությունը թելադրվում է քաղաքական ուժի կամ պետության կողմից, ապա դա ուղիղ միջամտություն է :
2. «Բարեվարքային վերահսկում»՝ վտանգավոր և անորոշ գործիք է ինչու՞
* ճնշման մեխանիզմ
* քաղաքական լծակ
* եկեղեցու ներսում «անցանկալի» անձանց հեռացնելու գործիք
3. Ֆինանսական վերահսկման սահմանները
Այստեղ կա նուրբ տարբերություն․
* Պետությունը կարող է վերահսկել օրենքների պահպանումը (օրինակ՝ հարկային դաշտում, եթե կիրառելի է)
* Բայց չի կարող սահմանել ներքին ֆինանսական կառավարման կանոններ կամ մեխանիզմներ, որոնք փոխում են եկեղեցու ինքնուրույնությունը
4. Պետություն–եկեղեցի տարանջատման խախտում
Այս կետը միաժամանակ ներխուժում է երկու ոլորտ՝
* կառավարում (կանոնադրություն)
* արժեհամակարգ (բարեվարք)
5. Կրոնական ազատությունների ռիսկեր
պետությունը սկսում է ձևավորել կամ վերահսկել եկեղեցու ներքին կանոնները, առաջանում է վտանգ, որ՝
* հավատացյալների համայնքը կորցնում է ինքնորոշման իրավունքը
* եկեղեցին դառնում է քաղաքական ազդեցության ենթակա կառույց
դ) «Կաթողիկոսի ընտրություն»
1. Ուղիղ միջամտություն եկեղեցու բարձրագույն իշխանությանը
2. Պետություն–եկեղեցի տարանջատման կոպիտ խախտում
3. Կրոնական կազմակերպության ինքնավարության վերացում
Թվում է, թե ես բոլոր կետերում նույն բանը կրկնեցի՝ տարբեր ձևակերպումներով։ Այո, որովհետև խնդիրը Վեհափառը չէ․ խնդիրը Եկեղեցու ենթարկեցումն է իշխանական օրակարգին։
Հ.Գ Ավելի պարզ ձևակերպմամբ՝
սա փորձ է «քիթը խոթել» եկեղեցու գործերի մեջ և այն դարձնել կառավարելի կառույց։